عرضه اولیه چیست و چگونه انجام می شود؟
عرضه اولیه سهام شرکتها یکی از گزینههای بسیار جذاب برای سرمایه گذاران، به ویژه افراد تازه وارد در بورس به شمار میرود. چون سهامی که در این عرضه به فروش میرسند در بیشتر مواقع سودآور هستند و به همین دلیل، طرفداران زیادی دارند .
این اصطلاح که ترجمه عبارت Initial Public Offering -IPO است به اولین روز عرضه سهام یک شرکت در بازار بورس اشاره میکند که در آن، درصد مشخصی از کل سهام شرکت برای نخستین بار در بازار بورس عرضه میشود. تجربه نشان داده که بیش از ۹۰% از عرضههای اولیهای که در بورس انجام میشوند سودآور هستند. توجه داشته باشید که عرضه اولیه یک شرکت در بورس به این معنی نیست که آن شرکت، تازه کار خودش را شروع کرده است. بلکه به این معنی است که به تازگی اجازه خرید و فروش سهام آن در بورس صادر شده است. حتی گاهی ممکن است شرکتهای دولتی با سالها سابقه کار در این عرضه شرکت کنند. شرایط خرید و فروش سهام در عرضههای اولیه کمی با سهامهای عادی متفاوت است. حالا سوال درست این است که چگونه میتوان سهام این چنینی را خریداری کرد؟
چگونه عرضه اولیه بخریم؟
روشهای گوناگونی برای خرید عرضه اولیه سهام وجود دارند. اما در این مقاله فقط به روشهایی که در بورس تهران مورد استفاده قرار میگیرند میپردازیم. تا همین چند وقت پیش، عرضههای اولیهای که در بورس انجام میشدند به روش حراج با اولویت زمان صورت میگرفتند. به این ترتیب که سهمها طی فرآیندی که سرمایه گذاران حقیقی در آن نقشی نداشتند، ابتدا کشف قیمت میشد؛ یعنی قیمتی که سرمایه گذاران برای اولین بار میتوانستند آن سهام را خریداری کنند، مشخص میگشت. سپس با توجه به تعداد سهام شرکت و تعداد سهامی که قرار بود عرضه شود، سهمیه هر فرد برای خرید سهام عرضه اولیه مشخص و ساعت سفارش گذاری تعیین میگردید. مثلا بورس اعلام میکرد که عرضه سهام شرکت «a» در ساعت ۱۲:۳۰ آغاز میشود و هر سرمایه گذار میتواند ۱۰۰۰ سهم را در قیمت ۱۰۰ تومان سفارش بگذارد. پس در این روش، قیمت خرید، ساعت خرید و حداکثر حجم خرید از قبل کاملا مشخص میشد و شما باید در ساعت مشخص شده سفارش خود را در سیستم ثبت میکردید. اگر هم تعداد سهمهای تقاضا شده از تعداد سهمهای عرضه شده بیشتر میشد، اولویت با افرادی بود که سفارش خود را زودتر ثبت کرده بودند. اما مدتی است که روش خرید عرضه اولیه به روش بوک بیلدینگ تغییر پیدا کرده است .
چرا قیمت سهام شرکتها بعد از اولین عرضه رشد میکند؟
همانطور که با هم گفتیم، یکی از علتهای رشد قیمت سهم بعد از اولین عرضه، وجود دو محدودیت است؛ محدودیت در تعداد سهام قابل خریداری و محدودیت در تعداد سهام عرضه شده. گذشته از اینها معمولا در این جور مواقع، سهام شرکت کمی ارزانتر از ارزش ذاتی که توسط تحلیلگران برآورد شده، عرضه میشود تا برای سرمایه گذاران جذابیت بیشتری داشته باشد. این کار باعث افزایش تقاضا برای آن سهم میشود. این جذابیت قیمتی در کنار عواملی که توضیح داده شد، باعث میشود تا قیمت سهام شرکتها بعد از عرضه اولیه رشد کند. بعد از مدتی با افزایش قیمت سهم و هم چنین عرضه سهامداران عمده و سرمایه گذارانی که در ابتدا سهم را خریداری کردهاند کمکم تقاضا برای سهم کاهش پیدا میکند. در این هنگام میگویند که سهم، متعادل شده است. پس از این ماجرا، سرمایه گذاران با آن سهم نیز مثل سایر سهمهای بازار برخورد میکنند. از این به بعد رشد و افت قیمت سهم به عملکرد آن شرکت بستگی پیدا میکند. حتی اگر آن سهم به شکل هیجانی رشد کرده باشد، باز هم این احتمال وجود دارد که افت زیادی را تجربه کند .
چه زمانی بهترین وقت برای فروش سهام عرضه اولیه است؟
عرضه اولیه سهام با حفظ منافع سرمایه گذاران باعث رونق بازار بورس و توسعه اقتصادی میشود. در واقع این عرضه، یک رابطه برد–برد را ایجاد میکند. البته این بدان معنا نیست که سرمایه گذاران باید سهام تازه عرضه شده را برای مدت نامشخصی در سبد سرمایه گذاری خود داشته باشند. از نظر تئوریک و بر اساس آنچه در دنیا رایج است قیمت فروش عرضه اولیه سهام را به گونهای تعیین میکنند تا شرکتکنندگان بتوانند از بازدهی ۱۰ تا ۲۰ درصدی بهرهمند شوند. در حقیقت، نمیتوان در مورد زمان مناسب برای فروش سهام اولین عرضه نظر قطعی داد. چون این موضوع به عوامل مختلفی مانند نیاز شما به نقدینگی حاصل از این عرضه، خرید اولین عرضه به صورت اعتباری از کارگزار و در نتیجه تسویهحساب با آن و مواردی از این دست، بستگی دارد. سهامداران میتوانند از فردای روز عرضه، سهام خود را به فروش برسانند. اما برای دانستن بهترین زمان برای فروش سهم، باید برخی موارد را در نظر داشته باشید :
- ارزیابی وضعیت فعلی و آینده شرکت عرضه شده در بازار بورس
- توجه به میزان بزرگی و کوچکی شرکت عرضه شده در بازار بورس
- مطالعه تحلیل بنیادی سهام عرضه اولیه در سایتهای تحلیلگری و کانالهای خبری کارگزاریها
- بررسی رفتار سهامداران عمده در ایام معاملات سهم پس از اولین عرضه
- بررسی روند فعلی بازار بورس
منظور روش بوک بیلدینگ چیست؟
به تازگی در بورس تهران از روش جدیدی به نام بوک بیلدینگ برای خرید عرضه اولیه رونمایی شده است. مهمترین مزیت این روش، امکان ثبت سفارش به قیمتهای متفاوت است. در روش بوک بیلدینگ، هر سفارش با توجه به حداکثر حجم مشخص شده و در قیمتی که خریدار تعیین میکند در سامانه معاملات ثبت خواهد شد. به این ترتیب، در تخصیص سهام، بیعدالتی ایجاد نمیشود.
در روش بوک بیلدینگ هر خریدار با توجه به تحلیل و بررسیهای خود، درخواست خرید سهام را در ساعتی مشخص که از قبل توسط ناظر بازار اعلام میشود، در سیستم معاملاتی ثبت میکند. یکی از معایب روش بوک بیلدینگ، قیمت و محدودیت مثبت و منفی ۱۰ درصد است. با وجود آن که نهاد عرضه کننده، یک قیمت را به عنوان کف قیمت سهم مشخص میکند. اما سرمایه گذاران میتوانند سفارش خرید خود را در بازهای بین این قیمت کف و ۱۰% بالاتر از آن قرار دهند .
مشکل این است که به احتمال زیاد چنین کاری باعث میشود تا افراد در سقف قیمتی ثبت سفارش و خرید سهام را انجام دهند که ممکن است باعث ایجاد صف خرید در عرضه اولیه شود. اما به صورت کلی، شما در این روش راحتتر از روش حراج، خرید خواهید کرد. هم چنین دیگر اولویت با سفارش زودتر نیست و شما نباید خیلی سریع سفارش خود را ثبت کنید. بلکه بر اساس تحلیل خود آن قیمتی را که در بازه مشخص شده انتخاب کرده و در آن قیمت، سفارش خود را ثبت میکنید .
چند پرسش رایج درباره عرضه اولیه
پرسش ۱: آیا میتوان روز معاملاتی بعد از عرضه اولیه باز هم از آن سهم خریداری کرد؟
پاسخ ۱: بله. در روزهای معاملاتی بعد از عرضه اولیه میتوانید سهام مورد نظر را خریداری کنید. با توجه به حجم زیاد تقاضا، بهتر است سفارش خو را در ساعت ۸:۳۰ و در بالاترین قیمت ثبت کنید.
پرسش ۲: سفارش خرید عرضه اولیه را در چه قیمتی ثبت کنیم؟
پاسخ ۲: با توجه به استقبال زیاد و تقاضای فراوان برای عرضه اولیه، باید سفارش خود را در سقف قیمتی ثبت کنید تا سهم به شما تعلق بگیرد.
پرسش ۳: قیمتگذاری هر سهم چگونه است و چرا در عرضه اولیه شرکتهای مختلف قیمت هر برگه سهم آنها متفاوت است؟
پاسخ ۳: این مورد به ارزشگذاری شرکت و تعداد کل سهام آن بر میگردد. بالاتر بودن قیمت یک سهم خاص، اصولاً دلیلی بر ارزش آن نیست، بلکه به عواملی چون ارزش شرکت و… بستگی دارد.
پرسش ۴: آیا خود کارگزاری ثبت سفارش عرضه اولیه را انجام میدهد؟
پاسخ ۴: این مورد به کارگزاری و نحوه توافق اولیه شما با آن بستگی دارد. ممکن است در هنگام ثبتنام و گرفتن کد بورسی با کارگزاری توافق کرده باشید که عرضه اولیه را به صورت خودکار برای شما انجام دهد و نیازی نباشد خودتان ثبت سفارش کنید. بنابراین، حتماً دقت کنید که در این موضوع وضعیت خود را بدانید.
پرسش ۵: آیا میتوان تعداد کمتری از حداکثر مجاز سهم خرید؟
پاسخ ۵: بله، میتوانید این کار را انجام دهید. البته با توجه تعداد زیاد متقاضیان، معمولاً تعداد سهم کمتری نسبت به سقف مجاز به هر کد تعلق میگیرد. با یک محاسبه سرانگشتی، میتوانید این تعداد را به دست آورید.
سید امیرحسین مدیرخازنی، گروه تحلیلی محمدرضا فلفلانی
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.