بلاکچین اتریوم چگونه کار می‌کند؟ ۴ مفهوم کلیدی برای مبتدی‌ها

مقدمه: اتریوم فقط یک ارز دیجیتال نیست

بسیاری از مبتدی‌ها اتریوم را مثل یک ارز دیجیتال دیگر می‌بینند، ولی اتریوم در اصل یک بستر محاسباتی توزیع‌شده است. علاوه بر انتقال ارزش، می‌توان روی آن برنامه‌هایی نوشت که خودکار و طبق قواعد از پیش تعیین‌شده اجرا می‌شوند. همین قابلیت باعث شده بسیاری از برنامه‌های مالی غیرمتمرکز و توکن‌ها روی آن ساخته شوند. فهم سازوکار آن به شما کمک می‌کند کارمزد، ریسک‌ها و محدودیت‌ها را بهتر بسنجید.

تصویر ۱: چهار مفهوم کلیدی در بلاکچین اتریوم

در این مقاله چهار مفهوم کلیدی را با زبان ساده بررسی می‌کنیم. این مقاله قیمتی را بررسی یا پیش‌بینی نمی‌کند، توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش نیست و همه عددها فرضی و آموزشی‌اند. مشخصات فنی اتریوم با ارتقاها تغییر کرده و ممکن است باز هم تغییر کند؛ برای اطلاع دقیق به مستندات رسمی و منابع فنی مستقل مراجعه کنید. اگر با مفاهیم پایه آشنا نیستید، ابتدا مقاله ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟ را بخوانید. برای مقایسه با بیت‌کوین، مقاله بلاکچین بیت‌کوین چگونه کار می‌کند؟ ۴ مفهوم کلیدی برای مبتدی‌ها و بیت‌کوین و اتریوم چه تفاوتی دارند؟ ۴ تفاوت کلیدی برای مبتدی‌ها را ببینید.

مفهوم اول: حساب و وضعیت

مدل حساب

برخلاف بیت‌کوین که موجودی را به‌صورت مجموعه خروجی‌های خرج‌نشده نگه می‌دارد، اتریوم از مدل حساب استفاده می‌کند: هر آدرس یک حساب با موجودی مشخص است و تراکنش‌ها مقدار موجودی را بالا و پایین می‌کنند. دو نوع حساب وجود دارد:

• حساب شخصی: با کلید خصوصی یک نفر کنترل می‌شود و تراکنش آغاز می‌کند.
• حساب قرارداد: حسابی که کد برنامه را در خود دارد و فقط وقتی فراخوانی شود اجرا می‌شود.

وضعیت جهانی

اتریوم یک وضعیت مشترک نگه می‌دارد: مجموعه‌ای از موجودی حساب‌ها، کد قراردادها و داده‌های ذخیره‌شده. هر تراکنش می‌تواند وضعیت را تغییر دهد و هر بلوک جدید نتیجه اعمال تراکنش‌ها روی وضعیت قبلی است. همه گره‌ها این تغییرات را بررسی می‌کنند تا به یک وضعیت واحد برسند. برای مثال ساده: اگر حساب شما ۱۰ واحد و حساب مقصد ۵ واحد داشته باشد و ۳ واحد منتقل کنید، وضعیت جدید ۷ و ۸ است (بدون احتساب کارمزد).

مفهوم دوم: ماشین مجازی و قرارداد هوشمند

قرارداد هوشمند چگونه اجرا می‌شود؟

قرارداد هوشمند برنامه‌ای است که روی بلاکچین ذخیره شده است. وقتی تراکنشی آن را فراخوانی می‌کند، کد آن در یک ماشین مجازی مشترک اجرا می‌شود که همه گره‌ها یک نسخه‌اش را دارند. چون همه نتایج را به‌صورت مستقل محاسبه می‌کنند، می‌توانند روی صحت آن توافق کنند. کاربردهایی مثل مبادله غیرمتمرکز، وام‌دهی و توکن‌ها با همین قراردادها ساخته می‌شوند. برای آشنایی بیشتر با این کاربردها، مقاله دیفای چیست؟ ۴ مفهوم پایه و ریسک‌های آن برای مبتدی‌ها و مقاله NFT چیست؟ ۴ نکته که هر مبتدی باید بداند را ببینید.

ریسک‌های این انعطاف

انعطاف بیشتر یعنی سطح حمله بیشتر:

• خطا یا آسیب‌پذیری در کد: باگ در یک قرارداد می‌تواند دارایی‌ها را در معرض خطر قرار دهد.
• قرارداد جعلی: هر کس می‌تواند قرارداد بسازد و شبیه یک برنامه معتبر نشان دهد.
• مجوزهای تراکنش: بسیاری از برنامه‌ها از شما می‌خواهند اجازه دسترسی به دارایی را صادر کنید؛ تأیید بی‌دقت خطرناک است.
• برگشت‌ناپذیری: پس از ثبت، تراکنش معمولاً قابل بازگشت نیست.

برای شناخت ریسک‌ها و روش‌های کلاهبرداری، مقاله کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج و مقاله امنیت حساب و کیف پول ارز دیجیتال؛ ۵ لایه حفاظت برای مبتدی‌ها را بخوانید.

مفهوم سوم: گس و کارمزد

گس چیست؟

هر عملیات روی اتریوم، از یک انتقال ساده تا اجرای یک قرارداد پیچیده، مقداری محاسبه می‌خواهد. واحد اندازه‌گیری این محاسبه گس است. هرچه عملیات پیچیده‌تر باشد، گس بیشتری مصرف می‌کند. کارمزد تراکنش برابر است با گس مصرفی ضرب در قیمت هر گس. قیمت هر گس را معمولاً بر حسب واحدی کوچک به نام «گوی» بیان می‌کنند، که یک میلیاردم واحد اصلی است. این قیمت با میزان تقاضای شبکه تغییر می‌کند.

مثال عددی فرضی

فرض کنید قیمت هر گس ۲۰ واحد کوچک باشد. چند عملیات فرضی را مقایسه کنیم:

• انتقال ساده: ۲۱٬۰۰۰ گس؛ کارمزد ۲۱٬۰۰۰ ضرب در ۲۰ یعنی ۴۲۰٬۰۰۰ واحد کوچک (۰٫۰۰۰۴۲ واحد اصلی).
• عملیات متوسط روی یک قرارداد: حدود ۶۵٬۰۰۰ گس؛ ۱٬۳۰۰٬۰۰۰ واحد کوچک.
• مبادله روی یک برنامه غیرمتمرکز: حدود ۱۵۰٬۰۰۰ گس؛ ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ واحد کوچک.
• عملیات سنگین: حدود ۳۰۰٬۰۰۰ گس؛ ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ واحد کوچک.

نمودار دوم همین مقادیر را نشان می‌دهد. مصرف گس هر عملیات به طراحی کد بستگی دارد و اعداد بالا فقط مثال‌های آموزشی‌اند. اکنون به اثر قیمت گس توجه کنید: برای همان انتقال ساده ۲۱٬۰۰۰ گسی، اگر قیمت هر گس ۱۰، ۲۰، ۵۰ یا ۱۰۰ واحد کوچک باشد، کارمزد به ترتیب ۲۱۰٬۰۰۰ و ۴۲۰٬۰۰۰ و ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ و ۲٬۱۰۰٬۰۰۰ واحد کوچک می‌شود؛ یعنی با ۱۰ برابر شدن قیمت گس، کارمزد ده برابر می‌شود. این همان تأثیر ازدحام شبکه است.

تصویر ۲: کارمزد فرضی عملیات مختلف با قیمت گس ثابت

سقف گس و عملیات ناموفق

در هر تراکنش یک سقف گس تعیین می‌شود. اگر عملیات کمتر از سقف مصرف کند، باقی‌مانده بازگردانده می‌شود. اگر سقف کافی نباشد، عملیات ناموفق می‌شود، اما گسی که تا آن لحظه مصرف شده بازنمی‌گردد چون شبکه محاسبه را انجام داده است. پس تراکنش ناموفق هم می‌تواند هزینه داشته باشد. مثلاً با سقف ۱۰۰٬۰۰۰ گس و مصرف واقعی ۶۵٬۰۰۰ گس، هزینه فقط ۶۵٬۰۰۰ گس حساب می‌شود.

کارمزد پایه، انعام و سوزاندن

قیمت هر گس معمولاً از دو بخش تشکیل می‌شود: کارمزد پایه که شبکه بر اساس تقاضا تعیین می‌کند و انعام که به تأییدکننده می‌رسد تا تراکنش را زودتر انتخاب کند. در طراحی فعلی، کارمزد پایه از گردش خارج (سوزانده) می‌شود و فقط انعام به تأییدکننده می‌رسد. فرض کنید از قیمت ۲۰ واحد کوچک، ۱۸ کارمزد پایه و ۲ انعام باشد. برای انتقال ساده ۲۱٬۰۰۰ گسی، مقدار سوزانده‌شده ۳۷۸٬۰۰۰ و انعام ۴۲٬۰۰۰ واحد کوچک است. این فقط توضیح سازوکار است و درباره اثر آن بر قیمت هیچ نظری نداریم. جزئیات قواعد ممکن است تغییر کرده باشد و باید از مستندات رسمی بررسی شود.

پرسش درباره لایه دوم

وقتی کارمزد بالا می‌رود، بعضی کاربران به راهکارهای لایه دوم روی می‌آورند. درباره آن‌ها و ریسک‌هایشان مقاله بلاکچین لایه اول و لایه دوم چیست؟ ۴ تفاوت و دلیل وجود لایه دوم را بخوانید.

مفهوم چهارم: اثبات سهام و تأییدکننده‌ها

اتریوم پس از یک ارتقای مهم از اثبات کار به اثبات سهام مهاجرت کرد. در این روش، تأییدکننده‌ها مقداری از دارایی شبکه را به‌عنوان وثیقه قفل می‌کنند و در ازای تأیید بلوک‌ها پاداش می‌گیرند. اگر رفتار نادرست داشته باشند، ممکن است بخشی از وثیقه آن‌ها کاهش یابد. زمان‌بندی تولید بلوک در این طراحی به بازه‌های کوتاه و منظم تقسیم شده است؛ مقدار دقیق آن و حداقل وثیقه لازم را از مستندات رسمی بررسی کنید.

مزایا و ریسک‌ها

• مصرف انرژی کمتر نسبت به اثبات کار، چون رقابت بر سر محاسبه نیست.
• ریسک تمرکز: اگر سهم بزرگی از وثیقه در اختیار چند واسطه یا سرویس باشد، تمرکز ایجاد می‌شود.
• ریسک کاربران سهام‌گذار: ممکن است دارایی قفل باشد یا در صورت رفتار نادرست واسطه بخشی از آن کاهش یابد.
• بحث‌های باز: مقایسه اثبات کار و سهام هنوز موضوع بحث است؛ مقاله اثبات کار و اثبات سهام چه تفاوتی دارند؟ ۴ تفاوت در امنیت، انرژی و تمرکز را بخوانید.

نکات مهم برای ارزیابی درست

• انعطاف یعنی پیچیدگی. هر قرارداد و هر مجوز ریسک خودش را دارد.
• کارمزد متغیر است. پیش از هر تراکنش، کارمزد را بررسی کنید.
• ظرفیت لایه اول محدود است و ازدحام می‌تواند هزینه را بالا ببرد.
• قیمت پرنوسان است. این مقاله هیچ پیش‌بینی یا توصیه‌ای ندارد.
• قوانین هر کشور متفاوت است و باید از منابع رسمی بررسی شود.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

برای تمرین عملی، یک فایل اکسل شش‌برگه‌ای آماده کرده‌ایم: فایل اکسل این مقاله. برگه‌های آن راهنما، کارمزد گس، جدول عملیات، حساسیت قیمت گس، چک‌لیست و نمودار هستند.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

• در برگه «کارمزد گس» گس مصرفی، سقف گس، کارمزد پایه و انعام را وارد می‌کنید و کارمزد کل، مقدار سوزانده‌شده، انعام و گس بازگشتی را می‌بینید.
• در برگه «جدول عملیات» تعداد عملیات ماهانه از هر نوع را وارد می‌کنید و هزینه ماهانه را می‌بینید.
• در برگه «حساسیت قیمت گس» تأثیر قیمت‌های مختلف گس بر کارمزد یک عملیات مشخص را می‌بینید.
• چک‌لیست ایمنی تعامل با قراردادها و نمودار هم برای مرور و تصویرسازی‌اند.

سلول‌های زرد ورودی‌اند. عددهای نمونه فرضی‌اند و فایل با مقادیر واقعی شبکه یکسان نیست.

اشتباهات رایج مبتدی‌ها

• یکی دانستن اتریوم با واحد پولی آن. اتریوم نام شبکه است و واحد پولی آن جدا نام دارد.
• تصور اینکه کارمزد ثابت است. قیمت گس با ازدحام تغییر می‌کند.
• تصور اینکه تراکنش ناموفق هزینه ندارد.
• تأیید مجوز تراکنش بدون خواندن.
• اعتماد به قرارداد یا سایت ناشناس.
• ارسال مبلغ زیاد بدون آزمایش مبلغ کوچک.
• تکیه بر منابع غیررسمی برای مشخصات فنی.
• نادیده گرفتن قوانین کشور.

سؤالات متداول

بلاکچین اتریوم چیست؟

بستر توزیع‌شده‌ای که علاوه بر انتقال ارزش، اجرای قراردادهای هوشمند را ممکن می‌کند.

فرق مدل حساب با خروجی خرج‌نشده چیست؟

در مدل حساب هر آدرس موجودی مشخص دارد و تراکنش‌ها آن را تغییر می‌دهند؛ در مدل خروجی، موجودی مجموع خروجی‌های خرج‌نشده است.

گس چیست؟

واحد اندازه‌گیری مقدار محاسبه‌ای که هر عملیات روی شبکه مصرف می‌کند.

کارمزد تراکنش چگونه محاسبه می‌شود؟

گس مصرفی ضرب در قیمت هر گس؛ و قیمت گس با تقاضای شبکه تغییر می‌کند.

چرا تراکنش ناموفق هم هزینه دارد؟

چون شبکه محاسبه را تا نقطه شکست انجام داده و گس مصرف‌شده بازگردانده نمی‌شود.

قرارداد هوشمند چیست؟

برنامه‌ای که روی بلاکچین ذخیره می‌شود و با فراخوانی خودکار اجرا می‌شود.

اثبات سهام چیست؟

سازوکاری که در آن تأییدکننده‌ها با قفل کردن وثیقه بلوک‌ها را تأیید می‌کنند.

فایل اکسل را چگونه استفاده کنم؟

فقط سلول‌های زرد را تغییر دهید. عددهای نمونه فرضی‌اند و باید با مقادیر واقعی از منابع رسمی جایگزین شوند.

جمع‌بندی

چهار مفهوم کلیدی بلاکچین اتریوم عبارت‌اند از: حساب و وضعیت، ماشین مجازی و قرارداد هوشمند، گس و کارمزد، و اثبات سهام. اتریوم با مدل حساب و قراردادهای هوشمند انعطاف بیشتری می‌دهد، اما پیچیدگی و ریسک‌های لایه برنامه را هم بالا می‌برد. کارمزد برابر گس مصرفی ضرب در قیمت هر گس است و با ازدحام تغییر می‌کند. این مقاله فقط سازوکار را توضیح می‌دهد و قیمتی را بررسی یا پیش‌بینی نمی‌کند. پیش از هر اقدام، مشخصات را از منابع رسمی بررسی کنید، مجوزها را با دقت بخوانید و قوانین کشور خود را از منابع رسمی ببینید.

برای ادامه یادگیری، مقاله‌های ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟، بلاکچین بیت‌کوین چگونه کار می‌کند؟ ۴ مفهوم کلیدی برای مبتدی‌ها، دیفای چیست؟ ۴ مفهوم پایه و ریسک‌های آن برای مبتدی‌ها و امنیت حساب و کیف پول ارز دیجیتال؛ ۵ لایه حفاظت برای مبتدی‌ها را بخوانید و فایل اکسل را دانلود کنید.

فراموش نکنید فایل اکسل رایگان این مقاله را دانلود کنید.

سلب مسئولیت: این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، فنی، خرید یا فروش نیست، قیمتی را پیش‌بینی نمی‌کند و هیچ ارز، شبکه، صرافی یا پروژه‌ای را معرفی یا رد نمی‌کند. بازار ارز دیجیتال بسیار پرنوسان و پرریسک است و ممکن است بخشی یا همه سرمایه از بین برود. مشخصات فنی شبکه‌ها با ارتقاها تغییر می‌کند و باید از مستندات رسمی بررسی شود. قوانین مربوط به ارز دیجیتال در کشورها متفاوت و در حال تغییر است؛ آن‌ها را از منابع رسمی بررسی کنید. عددها و سناریوها فرضی‌اند. پیش از هر تصمیم با متخصص مجاز مشورت کنید.