بیت‌کوین و اتریوم چه تفاوتی دارند؟ ۴ تفاوت کلیدی برای مبتدی‌ها

مقدمه: چرا این مقایسه برای مبتدی‌ها مهم است؟

بیت‌کوین و اتریوم دو نام آشنا در دنیای ارز دیجیتال‌اند و بسیاری از تازه‌واردها آن‌ها را «دو نسخه از یک چیز» می‌دانند. در واقع این دو شبکه با اهداف، قواعد و ریسک‌های متفاوتی ساخته شده‌اند. اگر این تفاوت‌ها را ندانید، ممکن است انتظار اشتباهی از هر کدام داشته باشید و تصمیم‌هایتان بر پایه تصور غلط باشد.

تصویر ۱: مقایسه چهار تفاوت کلیدی بیت‌کوین و اتریوم

در این مقاله چهار تفاوت کلیدی را به زبان ساده بررسی می‌کنیم: هدف و کاربرد، مدل عرضه، فناوری و کارمزد، و ریسک. همه عددها فرضی و آموزشی‌اند، قیمت یا پیش‌بینی قیمتی نمی‌دهیم و هیچ ارز، صرافی یا سرویسی را توصیه نمی‌کنیم. این مقاله توصیه سرمایه‌گذاری نیست و بازار ارز دیجیتال بسیار پرنوسان است؛ ممکن است بخشی یا همه سرمایه از بین برود. اگر هنوز با مفاهیم پایه آشنا نیستید، ابتدا مقاله ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟ را بخوانید.

خلاصه سریع: بیت‌کوین و اتریوم در یک نگاه

پیش از ورود به جزئیات، تصویر کلی این است: بیت‌کوین بیشتر به‌عنوان یک پول دیجیتال و ذخیره ارزش طراحی شده و سادگی و پیش‌بینی‌پذیری قواعدش اهمیت دارد. اتریوم یک پلتفرم برنامه‌پذیر است که روی آن می‌توان قراردادهای هوشمند و برنامه‌های غیرمتمرکز ساخت. به همین دلیل مقایسه «کدام بهتر است؟» پرسش دقیقی نیست؛ پرسش درست این است که «هر کدام برای چه کاری ساخته شده و چه ریسکی دارد؟»

تفاوت اول: هدف و کاربرد اصلی

بیت‌کوین: پول دیجیتال همتا به همتا

بیت‌کوین با این ایده معرفی شد که بتوان بدون واسطه‌ای مثل بانک، ارزش را مستقیم بین دو نفر منتقل کرد. ساختار آن عمداً ساده نگه داشته شده است. تغییر در قواعد پایه بیت‌کوین بسیار کند و محافظه‌کارانه انجام می‌شود، چون جامعه آن به پایداری و قابل‌پیش‌بینی بودن اهمیت می‌دهد. بسیاری از کاربران آن را بیشتر مثل «طلای دیجیتال» یا ابزار نگهداری ارزش می‌بینند، هرچند این فقط یک دیدگاه است و تضمینی برای عملکرد آینده نیست.

اتریوم: پلتفرم قرارداد هوشمند

اتریوم از ابتدا با هدف گسترده‌تری طراحی شد. روی آن می‌توان برنامه‌هایی نوشت که به‌صورت خودکار و طبق قواعد از پیش تعیین‌شده اجرا می‌شوند؛ به این برنامه‌ها قرارداد هوشمند می‌گویند. بسیاری از پروژه‌های دیفای، توکن‌ها و NFT روی اتریوم یا شبکه‌های مشابه ساخته می‌شوند. واحد پولی اتریوم، یعنی اتر، هم برای پرداخت کارمزد اجرای این برنامه‌ها استفاده می‌شود و هم به‌عنوان یک دارایی دیجیتال معامله می‌شود.

جمع‌بندی این تفاوت

بیت‌کوین بیشتر شبیه یک ابزار تخصصی با هدف مشخص است و اتریوم بیشتر شبیه یک بستر عمومی برای ساخت برنامه. این فقط تفاوت ظاهری نیست؛ همین تفاوت هدف، بقیه تفاوت‌ها را هم شکل می‌دهد.

تفاوت دوم: مدل عرضه و تعداد کل

بیت‌کوین: سقف ثابت و کاهش پاداش

در پروتکل بیت‌کوین سقف کل عرضه ثابت و برابر بیست‌ویک میلیون واحد تعریف شده است. واحدهای جدید از طریق پاداش بلوک وارد گردش می‌شوند و این پاداش تقریباً هر چهار سال، یا به‌طور دقیق‌تر پس از هر ۲۱۰ هزار بلوک، نصف می‌شود. به این رویداد هالوینگ می‌گویند.

برای درک منطق آن یک مثال فرضی و ساده بزنیم. فرض کنید پاداش دوره اول ۵۰ واحد باشد و در هر دوره ۲۱۰ هزار بلوک تولید شود. در دوره اول حدود ۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد، در دوره دوم با پاداش ۲۵ واحد حدود ۵ میلیون و ۲۵۰ هزار واحد و در دوره سوم با پاداش ۱۲٫۵ واحد حدود ۲ میلیون و ۶۲۵ هزار واحد تولید می‌شود. این روند ادامه می‌یابد و مجموع آن به سمت سقف بیست‌ویک میلیون میل می‌کند. نتیجه این است که پس از دوره اول حدود ۵۰ درصد، پس از دوره دوم ۷۵ درصد و پس از دوره سوم ۸۷٫۵ درصد عرضه نهایی منتشر شده است. نمودار دوم این مقاله همین محاسبه را نشان می‌دهد.

تصویر ۲: سهم عرضه منتشرشده پس از هر دوره هالوینگ (محاسبه فرضی)

اتریوم: بدون سقف ثابت

اتریوم مثل بیت‌کوین سقف مطلق و ثابتی در پروتکل ندارد. میزان انتشار اتر به قواعد شبکه و میزان فعالیت آن بستگی دارد و بخشی از کارمزدها در شبکه کنار گذاشته یا «سوزانده» می‌شود. بنابراین ممکن است عرضه در شرایط مختلف کمی افزایش یا کاهش یابد. دقت کنید که جزئیات این قواعد با ارتقاهای شبکه تغییر کرده است و برای اطلاع دقیق باید به مستندات رسمی خود پروژه مراجعه کنید.

چرا این تفاوت مهم است؟

مدل عرضه فقط یک ویژگی فنی نیست، بلکه بر نحوه نگاه کاربران به هر دارایی اثر می‌گذارد. سقف ثابت یعنی قاعده‌ای روشن و قابل‌پیش‌بینی، اما به‌تنهایی دلیلی بر افزایش قیمت نیست. قیمت هر دارایی به عوامل بسیار زیادی مثل تقاضا، شرایط بازار و اخبار بستگی دارد و هیچ مدل عرضه‌ای آن را تضمین نمی‌کند.

تفاوت سوم: فناوری، سرعت و کارمزد

سازوکار اجماع

شبکه‌های بلاکچین باید روی یک نسخه واحد از دفتر تراکنش‌ها به توافق برسند. بیت‌کوین برای این کار از اثبات کار استفاده می‌کند؛ یعنی شرکت‌کنندگانی به نام ماینر با صرف توان محاسباتی و انرژی، بلوک‌های جدید را تأیید می‌کنند. اتریوم پس از یک ارتقای مهم به اثبات سهام مهاجرت کرد؛ در این روش تأییدکننده‌ها مقداری از دارایی خود را به‌عنوان وثیقه قفل می‌کنند و در صورت رفتار نادرست ممکن است بخشی از آن را از دست بدهند. هر دو روش مزایا و انتقادهای خودشان را دارند و بحث درباره آن‌ها هنوز ادامه دارد.

سرعت و کارمزد

زمان تأیید تراکنش و میزان کارمزد به ساختار شبکه و ازدحام آن بستگی دارد. به‌طور کلی بلوک‌های بیت‌کوین با فاصله‌ای در حد چند دقیقه تولید می‌شوند، در حالی که اتریوم بلوک‌ها را با فاصله بسیار کوتاه‌تری تولید می‌کند. با این حال تجربه واقعی کاربر فقط به این بستگی ندارد؛ در زمان شلوغی شبکه، کارمزد هر دو می‌تواند بالا برود. برای نمونه فرضی، اگر کارمزد یک انتقال ۱۰ واحد فرضی باشد و ماهانه ۴ انتقال انجام دهید، کارمزد ماهانه ۴۰ واحد می‌شود. اگر کارمزد ۳ برابر شود، همین ۴ انتقال ۱۲۰ واحد هزینه دارد. بنابراین پیش از هر انتقال کارمزد را مستقل بررسی کنید. برای آشنایی با هزینه‌های پنهان معاملات می‌توانید مقاله اسپرد، کارمزد و سوآپ در فارکس؛ ۳ هزینه پنهان را هم مطالعه کنید؛ منطق «هزینه‌ها سود را می‌خورند» در کریپتو هم صادق است.

انعطاف فناوری

اتریوم برای اجرای برنامه‌ها طراحی شده و ابزارهای توسعه گسترده‌ای دارد. بیت‌کوین عمداً امکانات برنامه‌نویسی محدودتری دارد تا ساده و قابل‌اتکا بماند. این به معنی برتری یکی بر دیگری نیست؛ هر کدام در مسیر طراحی خود بده‌بستان‌هایی را پذیرفته‌اند. سادگی بیت‌کوین سطح حمله را کمتر می‌کند و انعطاف اتریوم کاربردهای بیشتری ایجاد می‌کند.

تفاوت چهارم: ریسک و نوسان

ریسک مشترک: نوسان شدید

هر دو دارایی ممکن است در بازه‌های کوتاه افت‌های بزرگی را تجربه کنند. این افت‌ها دو روی سکه دارند: بازگشت از افت به رشد درصدی بزرگ‌تری نیاز دارد. فرض کنید دارایی ۱۰۰۰ واحدی ۵۰ درصد کاهش یابد و به ۵۰۰ برسد؛ برای جبران باید ۱۰۰ درصد رشد کند. افت ۲۰ درصدی به ۲۵ درصد رشد، افت ۴۰ درصدی به حدود ۶۷ درصد رشد و افت ۸۰ درصدی به ۴۰۰ درصد رشد برای جبران نیاز دارد. فرمول آن ساده است: درصد رشد لازم برابر یک تقسیم بر یک منهای درصد افت، منهای یک است. هیچ‌کس نمی‌تواند تضمین کند که یک دارایی پس از افت بازمی‌گردد.

ریسک‌های اختصاصی

در بیت‌کوین ریسک‌هایی مثل تمرکز ماینرها، تغییر مقررات و نگهداری ناامن کلید خصوصی مطرح است. در اتریوم علاوه بر آن‌ها، ریسک خطا یا سوءاستفاده در قراردادهای هوشمند هم وجود دارد؛ چون هر کسی می‌تواند برنامه بسازد و همه برنامه‌ها ایمن یا درست نیستند. ممکن است یک قرارداد هوشمند باگ داشته باشد یا عمداً برای کلاهبرداری ساخته شده باشد. برای آشنایی با روش‌های رایج، مقاله کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج را ببینید.

ریسک نگهداری و امنیت

صرف‌نظر از اینکه کدام دارایی را بشناسید، نگهداری امن اهمیت زیادی دارد. اگر عبارت بازیابی یا کلید خصوصی به دست دیگران بیفتد، بازگرداندن دارایی معمولاً ممکن نیست. مقاله کیف پول ارز دیجیتال چیست؟ این موضوع را توضیح داده است. همچنین ریسک قانونی را فراموش نکنید: قوانین هر کشور درباره ارز دیجیتال متفاوت و در حال تغییر است و باید از منابع رسمی بررسی شود.

کدام را باید یاد بگیرم؟ پرسش درست‌تر

این مقاله هیچ‌کدام را توصیه نمی‌کند، ولی چند پرسش کمک می‌کند تصمیم آگاهانه‌تری بگیرید:

• هدف من چیست؟ آموزش، آشنایی با فناوری یا کاری دیگر؟ هدف روشن مسیر یادگیری را مشخص می‌کند.
• چقدر ریسک را می‌توانم تحمل کنم؟ اگر کاهش شدید ارزش برایتان قابل‌تحمل نیست، باید این موضوع را جدی بگیرید.
• چقدر وقت برای یادگیری دارم؟ اتریوم و برنامه‌های روی آن مفاهیم بیشتری دارد.
• آیا منبع اطلاعاتم قابل‌اعتماد است؟ از شبکه‌های اجتماعی و وعده‌های سود فاصله بگیرید.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

برای اینکه مقایسه را شخصی‌سازی کنید، یک فایل اکسل شش‌برگه‌ای آماده کرده‌ایم: فایل اکسل این مقاله. برگه‌های آن عبارت‌اند از راهنما، مقایسه وزنی، عرضه، افت و جبران، چک‌لیست و نمودار.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

• در برگه «مقایسه وزنی» برای هر معیار وزن اهمیت و امتیاز یک تا پنج را خودتان تعیین می‌کنید و مجموع وزنی دو شبکه محاسبه می‌شود. امتیازها ذهنی‌اند و نتیجه مقایسه وابسته به معیارها و وزن‌های شماست، نه حکم نهایی.
• در برگه «عرضه» منطق هالوینگ را با عددهای فرضی می‌بینید و می‌توانید پاداش اولیه یا تعداد بلوک را تغییر دهید.
• در برگه «افت و جبران» می‌بینید هر درصد افت چه رشدی برای جبران لازم دارد.
• چک‌لیست پیش از آشنایی بیشتر یا هر اقدام عملی را مرور می‌کند و نمودار عرضه منتشرشده را نشان می‌دهد.

سلول‌های زرد ورودی‌اند و بقیه فرمول. عددهای نمونه فرضی‌اند و توصیه نیستند.

اشتباهات رایج مبتدی‌ها

• مقایسه قیمت یک واحد: قیمت یک واحد از هر دارایی به تنهایی چیزی درباره ارزش آن نمی‌گوید، چون تعداد واحدها متفاوت است.
• باور به اینکه سقف عرضه رشد قیمت را تضمین می‌کند. سقف عرضه فقط یک قاعده است.
• خلط کردن شبکه و دارایی: اتریوم هم نام شبکه است و هم اتر نام واحد پولی آن؛ این دو یکی نیستند، هرچند به هم وابسته‌اند.
• تصور کاربرد یکسان: بیت‌کوین و اتریوم برای هدف یکسانی ساخته نشده‌اند.
• نادیده گرفتن کارمزد و امنیت: هزینه انتقال و نگهداری ناامن می‌تواند بیش از انتظار آسیب بزند.
• تصمیم بر پایه تبلیغات و وعده سود: هرگز بر اساس تحریک شبکه‌های اجتماعی تصمیم نگیرید.

سؤالات متداول

تفاوت بیت‌کوین و اتریوم در یک جمله چیست؟

بیت‌کوین بیشتر برای انتقال و نگهداری ارزش طراحی شده و اتریوم بستری برای ساخت برنامه‌ها و قراردادهای هوشمند است.

آیا اتریوم جایگزین بیت‌کوین می‌شود؟

این دو برای اهداف متفاوتی ساخته شده‌اند و نمی‌توان با قطعیت درباره آینده آن‌ها نظر داد. این مقاله پیش‌بینی نمی‌کند.

هالوینگ چیست؟

رویدادی در بیت‌کوین که در آن پاداش تولید بلوک تقریباً هر چهار سال نصف می‌شود و سرعت ورود واحدهای جدید را کم می‌کند.

قرارداد هوشمند چیست؟

برنامه‌ای که روی بلاکچین ذخیره می‌شود و در صورت برقرار شدن شرایط از پیش تعیین‌شده، خودکار اجرا می‌شود.

اثبات کار و اثبات سهام چه تفاوتی دارند؟

اثبات کار با صرف توان محاسباتی و اثبات سهام با قفل کردن دارایی به‌عنوان وثیقه، تأیید تراکنش‌ها را انجام می‌دهد.

کدام ریسک کمتری دارد؟

هر دو بسیار پرنوسان‌اند و ریسک‌های متفاوتی دارند. این مقاله هیچ‌کدام را کم‌ریسک یا امن اعلام نمی‌کند.

آیا سقف عرضه یعنی افزایش قیمت؟

خیر. قیمت به عوامل زیادی بستگی دارد و سقف عرضه به‌تنهایی آن را تضمین نمی‌کند.

فایل اکسل را چگونه استفاده کنم؟

فقط سلول‌های زرد را تغییر دهید. وزن‌ها و امتیازها ذهنی‌اند و باید بر اساس نیاز و دیدگاه خودتان تنظیم شوند.

جمع‌بندی

چهار تفاوت کلیدی بیت‌کوین و اتریوم عبارت‌اند از: هدف و کاربرد، مدل عرضه، فناوری و کارمزد، و ریسک. بیت‌کوین بیشتر بر سادگی و پیش‌بینی‌پذیری قواعد تکیه دارد و اتریوم بر انعطاف و برنامه‌پذیری. هر دو پرنوسان‌اند و هیچ‌کدام تضمین سود یا امنیت کامل نمی‌دهند. پیش از هر اقدام، مفاهیم را یاد بگیرید، نگهداری امن را جدی بگیرید و فقط از منابع رسمی اطلاعات بگیرید.

برای ادامه یادگیری، مقاله‌های ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟، کیف پول ارز دیجیتال چیست؟ و کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج را بخوانید و فایل اکسل را دانلود کنید.

فراموش نکنید فایل اکسل رایگان این مقاله را دانلود کنید.

سلب مسئولیت: این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش نیست و هیچ ارز دیجیتال، صرافی، کیف پول یا پروژه‌ای را معرفی یا رد نمی‌کند. بازار ارز دیجیتال بسیار پرنوسان و پرریسک است و ممکن است بخشی یا همه سرمایه از بین برود. قوانین مربوط به ارز دیجیتال در کشورها متفاوت و در حال تغییر است؛ آن‌ها را از منابع رسمی بررسی کنید. ویژگی‌های فنی شبکه‌ها با ارتقاها تغییر می‌کند و باید از مستندات رسمی هر پروژه بررسی شود. عددها و سناریوها فرضی‌اند. پیش از هر تصمیم با مشاور مالی مجاز مشورت کنید.