NFT چیست؟ ۴ نکته که هر مبتدی باید بداند

مقدمه: چرا NFT این‌قدر سروصدا کرد؟

NFT مخفف «توکن غیرمثلی» است و چند سال است که نامش در اخبار، شبکه‌های اجتماعی و بحث‌های هنر دیجیتال شنیده می‌شود. برخی آن را ابزاری برای اثبات مالکیت دیجیتال می‌دانند و برخی آن را حباب. برای مبتدی‌ها، چالش اصلی این است که مفهوم دقیق آن را بفهمند و ریسک‌هایش را بشناسند، نه اینکه به هیجان بازار واکنش نشان دهند.

تصویر ۱: چهار نکته مهم درباره توکن غیرمثلی (NFT)

در این مقاله چهار نکته مهم را به زبان ساده بررسی می‌کنیم. همه عددها فرضی و آموزشی‌اند، هیچ مجموعه، هنرمند یا پلتفرمی را معرفی یا رد نمی‌کنیم و این مقاله توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش نیست. بازار NFT بسیار پرریسک و کم‌نقدشونده است و ممکن است بخشی یا همه سرمایه از بین برود. اگر هنوز با مفاهیم پایه آشنا نیستید، ابتدا مقاله ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟ را بخوانید.

نکته اول: NFT دقیقاً چیست؟

مثلی و غیرمثلی

دارایی «مثلی» یعنی واحدهایش با هم برابر و قابل‌جایگزین‌اند. یک واحد از یک ارز دیجیتال با واحد دیگر همان ارز تفاوتی ندارد، همان‌طور که یک اسکناس با اسکناس هم‌ارزش خودش. دارایی «غیرمثلی» یعنی هر واحد شناسه و ویژگی یکتا دارد و جایگزین کامل واحد دیگر نیست؛ مثل بلیت یک صندلی مشخص در یک سالن.

NFT چگونه کار می‌کند؟

NFT توکنی روی بلاکچین است که با یک شناسه یکتا در یک قرارداد هوشمند ثبت می‌شود. بلاکچین نشان می‌دهد این توکن متعلق به کدام آدرس است و تاریخچه انتقال آن چیست. برای آشنایی با بستر قراردادهای هوشمند، مقاله بیت‌کوین و اتریوم چه تفاوتی دارند؟ ۴ تفاوت کلیدی برای مبتدی‌ها و مقاله دیفای چیست؟ ۴ مفهوم پایه و ریسک‌های آن برای مبتدی‌ها را ببینید. NFT می‌تواند به یک تصویر، قطعه موسیقی، بلیت، آیتم بازی یا هر چیز دیجیتال دیگری مرتبط شود.

تفاوت با ارز دیجیتال معمولی

ارز دیجیتال مثلی را می‌توان به واحدهای کوچک تقسیم کرد و همه واحدها هم‌ارزش‌اند. NFT یکتاست، معمولاً تقسیم‌ناپذیر است و قیمت هر کدام جداگانه و اغلب مبهم تعیین می‌شود. همین موضوع باعث می‌شود قیمت‌گذاری و نقدشوندگی آن‌ها بسیار چالش‌برانگیز باشد.

نکته دوم: فایل واقعاً کجا ذخیره می‌شود؟

یکی از رایج‌ترین سوءتفاهم‌ها این است که خود تصویر یا اثر روی بلاکچین ذخیره می‌شود. در بسیاری از موارد، ذخیره فایل‌های حجیم روی بلاکچین گران و ناکارآمد است؛ بنابراین معمولاً فقط یک شناسه و یک پیوند به اطلاعات اثر (که به آن فراداده می‌گویند) ثبت می‌شود و خود فایل جای دیگری نگهداری می‌شود. این جای دیگر می‌تواند یک سرور معمولی یا یک شبکه ذخیره‌سازی غیرمتمرکز باشد.

ریسک‌های پنهان

• ناپدید شدن پیوند: اگر سرور از دسترس خارج شود یا فایل حذف شود، توکن ممکن است به چیزی اشاره کند که دیگر وجود ندارد.
• تغییرپذیری: در برخی طراحی‌ها فراداده قابل تغییر است و محتوای نمایش‌داده‌شده ممکن است عوض شود.
• وابستگی به پلتفرم: نمایش اثر ممکن است به بستر خاصی وابسته باشد.

پیش از هر خرید، بررسی کنید فایل و فراداده کجا و چگونه نگهداری می‌شوند و آیا قابل تغییرند. هیچ روشی ماندگاری را تضمین نمی‌کند.

نکته سوم: مالکیت توکن با حقوق اثر فرق دارد

مالکیت چه چیزی را می‌خرید؟

وقتی NFT می‌خرید، در واقع مالکیت یک توکن را در بلاکچین به نام خودتان ثبت می‌کنید. این الزاماً به معنی مالکیت حقوق معنوی یا مالکیت فکری اثر نیست. مثلاً ممکن است خریدار حق نمایش شخصی داشته باشد اما حق تکثیر، فروش محصولات تجاری یا استفاده تجاری نداشته باشد. این تفاوت را باید در شرایط استفاده یا مجوز هر پروژه خواند.

حق امتیاز سازنده

بسیاری از NFTها طوری طراحی می‌شوند که در هر فروش مجدد، درصدی به سازنده برسد؛ به آن حق امتیاز می‌گویند. اجرای آن به قواعد قرارداد و پلتفرم بستگی دارد و در همه جا یکسان نیست. این درصد روی هزینه کل خرید و فروش اثر می‌گذارد، که در بخش بعد با مثال عددی می‌بینیم.

قوانین

وضعیت حقوقی NFT، مالکیت فکری و مالیات آن در کشورهای مختلف متفاوت و در حال تغییر است. این مقاله مشاوره حقوقی نیست و باید از منابع رسمی و متخصص حقوقی کمک بگیرید.

هزینه‌ها: مثال عددی فرضی از نقطه سر به سر

بسیاری از مبتدی‌ها فقط قیمت نمایش‌داده‌شده را می‌بینند و هزینه‌های جانبی را نادیده می‌گیرند. بیایید یک مثال فرضی بزنیم:

• کارمزد پلتفرم هنگام خرید: ۲٫۵ درصد.
• کارمزد ثابت شبکه برای خرید: ۱۰ واحد، و برای فروش هم ۱۰ واحد.
• کارمزد پلتفرم هنگام فروش: ۲٫۵ درصد.
• حق امتیاز سازنده در فروش: ۵ درصد.

فرض کنید یک NFT را به قیمت ۱۰۰۰ واحد می‌خرید. هزینه کل خرید می‌شود ۱۰۰۰ به‌علاوه ۲٫۵ درصد (۲۵ واحد) به‌علاوه ۱۰ واحد کارمزد شبکه؛ جمعاً ۱۰۳۵ واحد. هنگام فروش نیز ۱۰ واحد کارمزد شبکه دارید، پس مجموع هزینه ثابت‌شده تا اینجا ۱۰۴۵ واحد است. از قیمت فروش نیز ۷٫۵ درصد (کارمزد پلتفرم و حق امتیاز) کم می‌شود؛ یعنی تنها ۹۲٫۵ درصد قیمت فروش به دست شما می‌رسد.

قیمت فروش لازم برای سر به سر شدن برابر ۱۰۴۵ تقسیم بر ۰٫۹۲۵ است، یعنی حدود ۱۱۲۹٫۷ واحد. به بیان دیگر قیمت باید حدود ۱۲٫۹۷ درصد بالاتر از قیمت خرید برود تا فقط هزینه‌ها جبران شود. برای مبلغ‌های دیگر با همان فرض‌ها: خرید ۱۰۰ واحدی به حدود ۳۲٫۴۳ درصد افزایش، خرید ۵۰۰ واحدی به حدود ۱۵٫۱۴ درصد و خرید ۵۰۰۰ واحدی به حدود ۱۱٫۲۴ درصد افزایش برای سر به سر شدن نیاز دارد. وقتی بخشی از هزینه ثابت است، مبلغ‌های کوچک‌تر سهم هزینه بیشتری دارند. نمودار دوم این مقاله همین را نشان می‌دهد. این فقط یک مثال فرضی است؛ کارمزد واقعی هر پلتفرم و شبکه متفاوت و متغیر است و باید از منبع رسمی همان سرویس بررسی شود. برای آشنایی با منطق هزینه‌ها، مقاله صرافی متمرکز و غیرمتمرکز چه تفاوتی دارند؟ ۴ تفاوت کلیدی و ریسک هر کدام را بخوانید.

تصویر ۲: افزایش قیمت لازم برای سر به سر شدن (فرضی)

نکته چهارم: ریسک‌ها

نقدشوندگی کم

برای یک ارز دیجیتال پرمعامله، معمولاً خریدار و فروشنده فراوان است. اما هر NFT یکتاست و ممکن است برای مدت طولانی خریداری نداشته باشد. «قیمت نمایش‌داده‌شده» یعنی قیمت درخواستی فروشنده، نه لزوماً قیمتی که واقعاً کسی می‌پردازد. ممکن است نتوانید آن را در زمان دلخواه و با قیمت مورد انتظار بفروشید.

قیمت‌گذاری مبهم و دست‌کاری

چون بازار کوچک و غیرشفاف است، معاملات ساختگی بین حساب‌های وابسته می‌تواند تصویر نادرستی از تقاضا بسازد. قیمت‌های بالای گذشته هیچ تضمینی برای آینده نیستند.

آثار و لینک‌های جعلی

کلاهبرداران آثار دیگران را کپی می‌کنند، مجموعه‌های جعلی می‌سازند یا سایت تقلبی می‌سازند که کاربر را به تأیید مجوز مخرب بکشاند. اگر مجوز اشتباه بدهید، ممکن است دارایی‌های کیف پولتان در خطر بیفتد. مقاله کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج را بخوانید.

ریسک امنیتی کاربر

اتصال کیف پول به سایت ناشناس، تأیید مجوز بی‌دقت و افشای عبارت بازیابی می‌تواند به از دست رفتن دارایی منجر شود. مقاله امنیت حساب و کیف پول ارز دیجیتال؛ ۵ لایه حفاظت برای مبتدی‌ها را ببینید.

ریسک نوسان و مدیریت سرمایه

NFTها اغلب با ارز دیجیتال پرنوسان خریده می‌شوند و ارزش دو طرف می‌تواند هم‌زمان تغییر کند. اصول مدیریت ریسک را در مقاله مدیریت ریسک در معاملات ارز دیجیتال؛ ۴ قانون برای مبتدی‌ها ببینید و فقط با پولی که توان از دست دادنش را دارید فکر کنید.

چگونه آموزشی و با احتیاط یاد بگیریم؟

• ابتدا مفهوم را یاد بگیرید و شرایط استفاده هر پروژه را بخوانید.
• بررسی کنید فایل و فراداده کجا نگهداری می‌شود.
• آدرس سایت و قرارداد را فقط از منبع رسمی بررسی کنید.
• هزینه کل خرید و فروش را محاسبه کنید، نه فقط قیمت نمایشی.
• به فشار برای عجله و وعده سود سریع مشکوک باشید.
• اگر آزمایش می‌کنید، با مبلغ بسیار کوچک و قابل‌تحمل شروع کنید.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

برای تمرین عملی، یک فایل اکسل شش‌برگه‌ای آماده کرده‌ایم: فایل اکسل این مقاله. برگه‌های آن راهنما، سر به سر، جدول مبلغ، ارزیابی NFT، چک‌لیست و نمودار هستند.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

• در برگه «سر به سر» قیمت خرید، کارمزدها و حق امتیاز را وارد می‌کنید و قیمت فروش لازم برای سر به سر شدن را می‌بینید.
• در برگه «جدول مبلغ» همین محاسبه برای مبلغ‌های مختلف انجام می‌شود.
• در برگه «ارزیابی NFT» به پرسش‌های بله و خیر درباره یک اثر و پروژه پاسخ می‌دهید.
• چک‌لیست و نمودار هم برای مرور و تصویرسازی‌اند.

سلول‌های زرد ورودی‌اند. عددهای نمونه فرضی‌اند و فایل هیچ NFT یا پلتفرمی را ارزیابی یا توصیه نمی‌کند.

اشتباهات رایج مبتدی‌ها

• تصور اینکه خرید NFT یعنی مالکیت کامل اثر و حقوق آن.
• فرض کردن اینکه فایل روی بلاکچین است و همیشه می‌ماند.
• تکیه بر قیمت‌های بالای گذشته برای تخمین آینده.
• نادیده گرفتن کارمزدها و حق امتیاز.
• اتصال کیف پول به سایت ناشناس و تأیید مجوز بدون خواندن.
• خرید بر اثر هیجان و فشار شبکه‌های اجتماعی.
• استفاده از بخش بزرگ سرمایه برای دارایی کم‌نقدشونده.
• نادیده گرفتن قوانین و مالیات.

سؤالات متداول

NFT چیست؟

توکنی روی بلاکچین با شناسه یکتا که مالکیت یک دارایی دیجیتال یا مرتبط با آن را ثبت می‌کند.

فرق NFT با ارز دیجیتال معمولی چیست؟

ارز معمولی مثلی و قابل‌تقسیم است؛ NFT یکتاست و جایگزین کامل توکن دیگر نیست.

آیا فایل روی بلاکچین ذخیره می‌شود؟

معمولاً خیر؛ اغلب فقط شناسه و پیوند ثبت می‌شود و فایل جای دیگری نگهداری می‌شود.

با خرید NFT حقوق اثر هم به من منتقل می‌شود؟

لزوماً نه. باید شرایط استفاده و مجوز هر پروژه را بخوانید و در صورت نیاز از متخصص حقوقی مشورت بگیرید.

حق امتیاز سازنده چیست؟

درصدی از قیمت فروش مجدد که ممکن است به سازنده برسد؛ اجرای آن به قرارداد و پلتفرم بستگی دارد.

چرا فروش NFT ممکن است سخت باشد؟

چون هر NFT یکتاست و ممکن است خریدار کافی نداشته باشد؛ نقدشوندگی کم است.

آیا NFT سرمایه‌گذاری مطمئن است؟

خیر. بازار بسیار پرریسک و کم‌نقدشونده است و این مقاله هیچ توصیه سرمایه‌گذاری نمی‌کند.

فایل اکسل را چگونه استفاده کنم؟

فقط سلول‌های زرد را تغییر دهید. عددهای نمونه فرضی‌اند و باید با شرایط واقعی هر پلتفرم جایگزین شوند.

جمع‌بندی

چهار نکته مهم درباره NFT عبارت‌اند از: توکن غیرمثلی یعنی دارایی یکتا با شناسه ثبت‌شده روی بلاکچین؛ فایل معمولاً جای دیگری نگهداری می‌شود و ممکن است ناپدید شود؛ مالکیت توکن با حقوق اثر فرق دارد؛ و ریسک‌هایی مثل نقدشوندگی کم، قیمت‌گذاری مبهم، آثار جعلی و کلاهبرداری وجود دارد. هزینه کل خرید و فروش را محاسبه کنید و پیش از هر اقدام شرایط را بخوانید، امنیت کیف پول را جدی بگیرید و قوانین کشور خود را از منابع رسمی بررسی کنید.

برای ادامه یادگیری، مقاله‌های ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟، دیفای چیست؟ ۴ مفهوم پایه و ریسک‌های آن برای مبتدی‌ها، امنیت حساب و کیف پول ارز دیجیتال؛ ۵ لایه حفاظت برای مبتدی‌ها و کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج را بخوانید و فایل اکسل را دانلود کنید.

فراموش نکنید فایل اکسل رایگان این مقاله را دانلود کنید.

سلب مسئولیت: این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش نیست و هیچ NFT، مجموعه، هنرمند، پلتفرم یا پروژه‌ای را معرفی یا رد نمی‌کند. بازار NFT بسیار پرریسک و کم‌نقدشونده است و ممکن است بخشی یا همه سرمایه از بین برود. قوانین مربوط به ارز دیجیتال، مالکیت فکری و مالیات در کشورها متفاوت و در حال تغییر است؛ آن‌ها را از منابع رسمی بررسی کنید. عددها و سناریوها فرضی‌اند و به هیچ اثر مشخصی مربوط نیستند. پیش از هر تصمیم با مشاور مالی و حقوقی مجاز مشورت کنید.