استیبل‌کوین چیست؟ ۴ نوع رایج و ریسک‌های پنهان آن‌ها

مقدمه: چرا استیبل‌کوین‌ها اهمیت دارند؟

قیمت بسیاری از ارزهای دیجیتال در بازه‌های کوتاه تغییرات شدیدی دارد. همین نوسان باعث شد دسته‌ای از دارایی‌های دیجیتال با هدف ثبات قیمت طراحی شوند؛ به آن‌ها استیبل‌کوین می‌گویند. هدفشان این است که ارزش هر واحد آن‌ها تقریباً برابر یک واحد مرجع، مثلاً یک واحد از یک پول رسمی یا مقدار مشخصی از یک کالا، بماند.

تصویر ۱: چهار نوع رایج استیبل‌کوین و ریسک اصلی هر کدام

اما «ثبات» در اسم آن‌ها، تضمین ثبات نیست. استیبل‌کوین هم ریسک دارد و ممکن است از قیمت هدف جدا شود. در این مقاله چهار نوع رایج و ریسک‌های پنهان هر کدام را بررسی می‌کنیم. همه عددها فرضی و آموزشی‌اند، هیچ استیبل‌کوین، صرافی یا سرویسی را معرفی یا رد نمی‌کنیم و این مقاله توصیه سرمایه‌گذاری نیست. اگر هنوز با مفاهیم پایه آشنا نیستید، ابتدا مقاله ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟ را بخوانید.

استیبل‌کوین دقیقاً چیست؟

استیبل‌کوین توکنی روی بلاکچین است که با سازوکاری تلاش می‌کند قیمتش را نزدیک به یک مقدار هدف نگه دارد. به آن مقدار هدف قیمت مرجع یا در زبان رایج «پگ» می‌گویند. کاربرد رایج آن‌ها این است که کاربران بتوانند بین معاملات، انتقال‌ها یا برنامه‌های مختلف روی بلاکچین، بدون مواجهه مستقیم با نوسان شدید، ارزش را جابه‌جا کنند.

نکته مهم این است که ثبات از «قول» ناشی نمی‌شود، بلکه از سازوکار ناشی می‌شود. هر نوع استیبل‌کوین سازوکار متفاوتی دارد و ریسک آن هم به همان سازوکار وابسته است. پس پرسش درست این نیست که «آیا این استیبل‌کوین باثبات است؟»، بلکه این است که «پشتوانه و سازوکار آن چیست و کجا ممکن است شکست بخورد؟»

نوع اول: استیبل‌کوین با پشتوانه پول رسمی

در این نوع، ناشر ادعا می‌کند در ازای هر توکن منتشرشده، معادل آن را به‌صورت ذخایر نقد یا دارایی‌های کوتاه‌مدت و کم‌ریسک نگه می‌دارد. کاربر از نظر ایده می‌تواند توکن را به ناشر برگرداند و معادل آن را دریافت کند.

ریسک‌های پنهان

• شفافیت و کیفیت ذخایر: ذخایر دقیقاً از چه چیزی تشکیل شده‌اند؟ نقد، اوراق کوتاه‌مدت یا دارایی‌های پرریسک‌تر؟
• ریسک ناشر و نهاد نگهدارنده: اگر ناشر یا بانک نگهدارنده ذخایر دچار مشکل شود، توکن هم تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
• قابلیت بازخرید: همه کاربران لزوماً حق بازخرید مستقیم ندارند و ممکن است شرایط، حداقل مبلغ یا هزینه وجود داشته باشد.
• ریسک مقررات و محدودیت: ممکن است ناشر ملزم به مسدود کردن حساب‌ها یا تغییر شرایط شود.

مثال عددی فرضی

فرض کنید ناشری ۱۰۰۰ واحد توکن منتشر کرده است. ذخایر او ۶۰۰ واحد نقد، ۲۵۰ واحد اوراق کوتاه‌مدت و ۱۰۰ واحد دارایی‌های دیگر است؛ مجموع ۹۵۰ واحد. نسبت پوشش اسمی ۹۵ درصد است. اگر اوراق و دارایی‌های دیگر هنگام فروش ناگهانی کمی کمتر از ارزش دفتری فروخته شوند، مثلاً اوراق با کسر ۲ درصد و دارایی‌های دیگر با کسر ۳۰ درصد، ذخایر قابل‌وصول حدود ۹۱۵ واحد و نسبت پوشش حدود ۹۱٫۵ درصد می‌شود. یعنی اگر همه کاربران هم‌زمان بازخرید کنند، در این سناریوی فرضی هر توکن کمتر از یک واحد ارزش وصول خواهد داشت. این همان ریسک نسبت پوشش است. در فایل اکسل می‌توانید این محاسبه را با عددهای خودتان تکرار کنید.

نوع دوم: استیبل‌کوین با پشتوانه رمزارز

در این نوع، به‌جای پول رسمی، رمزارزهای دیگر به‌عنوان وثیقه در قراردادهای هوشمند قفل می‌شوند. چون خود وثیقه نوسان دارد، معمولاً مبلغ وثیقه بیشتر از مبلغ توکن صادرشده است، که به آن وثیقه مازاد می‌گویند.

ریسک‌های پنهان

• افت ارزش وثیقه: اگر ارزش وثیقه بسیار سریع کاهش یابد، ممکن است سازوکار تسویه خودکار نتواند همه چیز را پوشش دهد.
• ریسک قرارداد هوشمند: هر خطا یا آسیب‌پذیری در کد می‌تواند دارایی‌های قفل‌شده را به خطر بیندازد.
• ازدحام شبکه: در بحران، کارمزد و ازدحام ممکن است تسویه به‌موقع را مختل کند.
• پیچیدگی: فهم کامل این سازوکار برای مبتدی‌ها دشوارتر است.

مثال عددی فرضی

فرض کنید برای صدور ۱۰۰۰ واحد توکن، وثیقه‌ای به ارزش ۱۵۰۰ واحد قفل شده است؛ نسبت وثیقه ۱۵۰ درصد. اگر ارزش وثیقه ۴۰ درصد کاهش یابد، ارزش آن به ۹۰۰ واحد می‌رسد و دیگر برای پوشش کامل توکن‌ها کافی نیست. به همین دلیل چنین سیستم‌هایی حد تسویه دارند، اما هیچ حدی در همه شرایط بازار کارایی تضمین‌شده ندارد.

نوع سوم: استیبل‌کوین با پشتوانه کالا

در این نوع، هر توکن به مقدار مشخصی از یک کالا، مثل فلز گران‌بها، مرتبط است. ناشر ادعا می‌کند آن کالا را نگهداری می‌کند.

ریسک‌های پنهان

• اثبات نگهداری: آیا کالا واقعاً وجود دارد و به‌صورت مستقل حسابرسی می‌شود؟
• هزینه نگهداری و کارمزد: نگهداری فیزیکی هزینه دارد و ممکن است از ارزش کاسته شود.
• قابلیت تحویل: ممکن است تحویل فیزیکی محدود یا مشروط باشد.
• نوسان خود کالا: قیمت کالا هم تغییر می‌کند؛ این نوع الزاماً به معنی ثبات در برابر پول رسمی نیست.

نوع چهارم: استیبل‌کوین الگوریتمی

در این نوع، قیمت نه با ذخایر کامل، بلکه با الگوریتم و انگیزه‌های اقتصادی کنترل می‌شود؛ مثلاً با تنظیم عرضه یا با رابطه با یک توکن دیگر. ساختار آن‌ها اغلب پیچیده است.

ریسک‌های پنهان

• وابستگی به اعتماد و تقاضا: اگر تقاضا کم شود یا اعتماد از بین برود، سازوکار ممکن است وارد چرخه معیوب شود.
• اثر مارپیچی: افت قیمت می‌تواند باعث رفتار فروش بیشتر و افت شدیدتر شود.
• پیچیدگی بالا: فهم کامل ریسک برای غیرمتخصص دشوار است.
• تجربه تاریخی ناپایدار: در بازار نمونه‌هایی دیده شده که ساختارهای الگوریتمی به‌سرعت از قیمت هدف جدا شده‌اند. برای همین، این نوع معمولاً پرریسک‌ترین دسته به شمار می‌آید.

ریسک مشترک: جدا شدن از قیمت هدف

مهم‌ترین ریسک همه انواع، جدا شدن از قیمت هدف است. اثر آن را با یک مثال فرضی ببینید. فرض کنید ۱۰۰۰ واحد توکن دارید که باید برابر ۱۰۰۰ واحد مرجع باشد:

• اگر قیمت یک درصد کاهش یابد، ارزش ۹۹۰ واحد می‌شود.
• اگر پنج درصد کاهش یابد، ارزش ۹۵۰ واحد می‌شود.
• اگر ده درصد کاهش یابد، ارزش ۹۰۰ واحد می‌شود.
• اگر بیست درصد کاهش یابد، ارزش ۸۰۰ واحد می‌شود.
• اگر پنجاه درصد کاهش یابد، ارزش ۵۰۰ واحد می‌شود.

نمودار دوم همین مقادیر را نشان می‌دهد. نکته مهم این است که برای جبران افت، رشد درصدی بزرگ‌تری لازم است: افت پنج درصدی به حدود ۵٫۳ درصد رشد، افت ده درصدی به حدود ۱۱٫۱ درصد و افت پنجاه درصدی به ۱۰۰ درصد رشد نیاز دارد. فرمول: رشد لازم برابر یک تقسیم بر نسبت قیمت فعلی به قیمت هدف، منهای یک. هیچ تضمینی نیست که قیمت به مقدار هدف بازگردد.

تصویر ۲: ارزش فرضی هزار واحد در قیمت‌های مختلف

سایر ریسک‌های پنهان که کمتر دیده می‌شوند

• ریسک تمرکز: بسیاری از استیبل‌کوین‌ها توسط یک نهاد کنترل می‌شوند و آن نهاد ممکن است بتواند دارایی‌ها را مسدود کند یا قوانین را تغییر دهد.
• ریسک نقدشوندگی: ممکن است در بازار فشرده، فروش به قیمت هدف ممکن نباشد.
• ریسک پل و شبکه: نسخه‌هایی از یک توکن روی شبکه‌های مختلف ممکن است ریسک‌های اضافی داشته باشند.
• ریسک نگهداری: مثل هر دارایی دیجیتال، اگر عبارت بازیابی یا کلید خصوصی در اختیار دیگران قرار گیرد، دارایی از دست می‌رود. مقاله کیف پول ارز دیجیتال چیست؟ را ببینید.
• ریسک کلاهبرداری: بسیاری از کلاهبرداری‌ها با وعده «سود ثابت و بدون ریسک روی استیبل‌کوین» انجام می‌شود. مقاله کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج را بخوانید.
• ریسک قانونی: مقررات استیبل‌کوین‌ها در کشورها متفاوت و در حال تغییر است و باید از منابع رسمی بررسی شود.

چند پرسش ساده برای ارزیابی یک استیبل‌کوین

پیش از هر تصمیم می‌توانید از خودتان بپرسید:

1. پشتوانه یا سازوکار ثبات دقیقاً چیست؟
2. گزارش ذخایر منتشر می‌شود و حسابرسی مستقل دارد؟
3. ناشر و تیم شناخته‌شده و قابل بررسی‌اند؟
4. شرایط بازخرید روشن و عملی است؟
5. چه اتفاقی افتاد اگر قیمت از هدف جدا شود؟
6. آیا وعده سود ثابت و بدون ریسک داده شده است؟ این یک هشدار جدی است.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

برای تمرین عملی، یک فایل اکسل شش‌برگه‌ای آماده کرده‌ایم: فایل اکسل این مقاله. برگه‌های آن راهنما، پوشش پشتوانه، جدا شدن از قیمت، ارزیابی ریسک، چک‌لیست و نمودار هستند.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

• در برگه «پوشش پشتوانه» مبلغ صادرشده، ذخایر و کسر احتمالی هر دارایی را وارد می‌کنید و نسبت پوشش اسمی و قابل‌وصول را می‌بینید.
• در برگه «جدا شدن از قیمت» ارزش و رشد لازم برای جبران افت را محاسبه می‌کنید.
• در برگه «ارزیابی ریسک» به پرسش‌های بله و خیر پاسخ می‌دهید و امتیاز هشدار را می‌بینید.
• چک‌لیست و نمودار هم برای مرور و تصویرسازی‌اند.

سلول‌های زرد ورودی‌اند. عددهای نمونه فرضی‌اند و این فایل هیچ استیبل‌کوین مشخصی را ارزیابی یا توصیه نمی‌کند.

اشتباهات رایج مبتدی‌ها

• فرض کردن اینکه استیبل‌کوین یعنی بدون ریسک. ثبات یک هدف است و تضمین نیست.
• اعتماد به وعده سود ثابت: سود بدون ریسک وجود ندارد و این یک نشانه هشدار رایج است.
• توجه نکردن به پشتوانه: نمی‌دانند دارایی چه چیزی را پشتوانه دارد.
• تمرکز همه سرمایه روی یک توکن: تنوع‌دهی را نادیده می‌گیرند و به یک ناشر وابسته می‌شوند.
• بی‌توجهی به کارمزد و شبکه: هزینه انتقال و شبکه مناسب را بررسی نمی‌کنند.
• نگهداری ناامن: عبارت بازیابی را در اختیار دیگران می‌گذارند.
• نادیده گرفتن مقررات: قوانین کشور خود را از منابع رسمی بررسی نمی‌کنند.

سؤالات متداول

استیبل‌کوین چیست؟

توکنی روی بلاکچین که با سازوکاری تلاش می‌کند قیمتش را نزدیک به یک مقدار مرجع نگه دارد.

چند نوع استیبل‌کوین وجود دارد؟

چهار نوع رایج: با پشتوانه پول رسمی، با پشتوانه رمزارز، با پشتوانه کالا و الگوریتمی.

آیا استیبل‌کوین بدون ریسک است؟

خیر. ریسک ذخایر، ناشر، قرارداد هوشمند، نقدشوندگی و جدا شدن از قیمت هدف وجود دارد.

جدا شدن از قیمت هدف یعنی چه؟

یعنی قیمت بازار توکن از مقدار مرجع فاصله بگیرد؛ مثلاً به‌جای یک واحد، ۰٫۹۵ واحد معامله شود.

کدام نوع ریسک بیشتری دارد؟

هر نوع ریسک خاص خودش را دارد. در تجربه بازار، ساختارهای الگوریتمی معمولاً پیچیده‌تر و پرریسک‌تر دیده شده‌اند، ولی این به‌معنی بی‌خطر بودن بقیه نیست.

آیا سود ثابت روی استیبل‌کوین قابل اعتماد است؟

وعده سود ثابت و بدون ریسک یک نشانه هشدار رایج است و باید مستقل و با احتیاط بررسی شود.

قوانین استیبل‌کوین چگونه است؟

در کشورها متفاوت و در حال تغییر است؛ باید از منابع رسمی کشور خود بررسی کنید.

فایل اکسل را چگونه استفاده کنم؟

فقط سلول‌های زرد را تغییر دهید. عددهای نمونه فرضی‌اند و ارزیابی نهایی نیست.

جمع‌بندی

استیبل‌کوین‌ها در چهار نوع رایج با پشتوانه پول رسمی، رمزارز، کالا و الگوریتم وجود دارند و هر کدام ریسک‌های پنهان خودشان را دارند: شفافیت ذخایر، افت وثیقه، حسابرسی نگهداری یا ناپایداری الگوریتم. مهم‌ترین نکته این است که ثبات تضمین‌شده نیست و جدا شدن از قیمت هدف همیشه ممکن است. پشتوانه و سازوکار را بشناسید، به وعده سود ثابت مشکوک باشید، نگهداری امن را جدی بگیرید و مقررات را از منابع رسمی بررسی کنید.

برای ادامه یادگیری، مقاله‌های ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟، بیت‌کوین و اتریوم چه تفاوتی دارند؟ ۴ تفاوت کلیدی برای مبتدی‌ها، کیف پول ارز دیجیتال چیست؟ و کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج را بخوانید و فایل اکسل را دانلود کنید.

فراموش نکنید فایل اکسل رایگان این مقاله را دانلود کنید.

سلب مسئولیت: این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش نیست و هیچ استیبل‌کوین، صرافی، کیف پول یا پروژه‌ای را معرفی یا رد نمی‌کند. بازار ارز دیجیتال بسیار پرنوسان و پرریسک است و ممکن است بخشی یا همه سرمایه از بین برود. قوانین مربوط به ارز دیجیتال در کشورها متفاوت و در حال تغییر است؛ آن‌ها را از منابع رسمی بررسی کنید. عددها و سناریوها فرضی‌اند و به هیچ توکن مشخصی مربوط نیستند. پیش از هر تصمیم با مشاور مالی مجاز مشورت کنید.