NAV صندوق چیست؟ نحوه محاسبه، تفاوت با قیمت بازار و حباب صندوق به زبان ساده

مقدمه: عددی که قبل از هر خرید باید ببینید

اگر روزی سراغ صندوق سرمایه‌گذاری رفته باشید، احتمالاً با اصطلاح NAV برخورد کرده‌اید. این عدد ساده است اما نادیده‌گرفتنش می‌تواند گران تمام شود: بسیاری از مبتدی‌ها فقط به قیمت روی صفحه نگاه می‌کنند و نمی‌دانند آن قیمت ممکن است از ارزش واقعی هر واحد بیشتر یا کمتر باشد.

تصویر ۱: محاسبه NAV در یک صندوق فرضی

در این مقاله یاد می‌گیرید NAV چیست، با چه فرمولی حساب می‌شود، چرا هر روز تغییر می‌کند، فرق آن با قیمت بازار چیست، حباب و تخفیف یعنی چه و چگونه با کمک NAV از خرید گران جلوگیری کنید. چون هدف ما محتوای پایدار است، روش محاسبه دقیق، ساعت اعلام NAV و قواعد صدور و ابطال ممکن است در هر صندوق متفاوت باشد و باید از امیدنامه و منابع رسمی بررسی شود. همه عددها و نام‌ها فرضی‌اند. برای آشنایی با خود صندوق‌ها، مقاله صندوق سرمایه‌گذاری چیست و صندوق درآمد ثابت را هم ببینید.

NAV صندوق چیست؟

NAV مخفف عبارت Net Asset Value یعنی «ارزش خالص دارایی‌ها». وقتی صحبت از NAV هر واحد می‌کنیم، منظور سهم خالص هر واحد صندوق از کل دارایی‌های صندوق است. به بیان ساده، اگر صندوق را همین امروز تعطیل کنیم، تمام دارایی‌ها را بفروشیم و بدهی‌ها را بپردازیم، به هر واحد چه مبلغی می‌رسد؟ پاسخ این پرسش، NAV است.

فرمول آن چنین است:

NAV هر واحد = (مجموع ارزش دارایی‌ها − مجموع بدهی‌ها) ÷ تعداد واحدهای صندوق

دارایی‌ها شامل سهام، اوراق، سپرده، نقد و هر چیزی است که صندوق دارد. بدهی‌ها شامل کارمزدهای تعلق‌گرفته اما پرداخت‌نشده، هزینه‌های پرداختنی و تعهدات دیگر است.

مثال عددی از محاسبه NAV

فرض کنید صندوقی این دارایی‌ها را دارد:

• سهام: ۱٬۸۰۰٬۰۰۰
• اوراق: ۵۰۰٬۰۰۰
• نقد: ۲۰۰٬۰۰۰

مجموع دارایی‌ها ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ است. بدهی‌های صندوق شامل کارمزد تعلق‌گرفته و پرداختنی‌ها ۵۰٬۰۰۰ است. بنابراین ارزش خالص دارایی‌ها برابر ۲٬۴۵۰٬۰۰۰ می‌شود. اگر صندوق ۲۰۰٬۰۰۰ واحد صادر کرده باشد:

NAV = ۲٬۴۵۰٬۰۰۰ ÷ ۲۰۰٬۰۰۰ = ۱۲٫۲۵

یعنی سهم خالص هر واحد ۱۲٫۲۵ واحد پولی است. این مثال فرضی است و در صندوق واقعی، گروه‌بندی دارایی‌ها، نحوه ارزش‌گذاری سهام و اوراق و زمان محاسبه طبق مقررات و امیدنامه انجام می‌شود.

چرا NAV هر روز تغییر می‌کند؟

NAV ثابت نیست، چون ارزش دارایی‌های صندوق با قیمت بازار تغییر می‌کند. دلایل اصلی:

• تغییر قیمت سهام یا اوراق: مهم‌ترین عامل است.
• سود دریافتی: سود سهام یا اوراق به دارایی اضافه می‌شود.
• کارمزدها: هزینه‌ها به‌مرور از دارایی کم می‌شوند و NAV را اندکی پایین می‌آورند.
• ورود و خروج سرمایه‌گذاران: صدور و ابطال واحد در حالت عادی NAV را تغییر نمی‌دهد، چون هم دارایی و هم تعداد واحد همزمان تغییر می‌کنند، اما می‌تواند هزینه معامله به صندوق تحمیل کند.

در مثال بالا فرض کنید فقط سهام صندوق در یک روز ۲ درصد رشد کند. این رشد ۳۶٬۰۰۰ به دارایی‌ها اضافه می‌کند و دارایی‌ها به ۲٬۵۳۶٬۰۰۰ می‌رسد. پس از کسر همان بدهی ۵۰٬۰۰۰، ارزش خالص ۲٬۴۸۶٬۰۰۰ و NAV برابر ۱۲٫۴۳ می‌شود، یعنی حدود ۱٫۴۷ درصد بالاتر. توجه کنید که رشد ۲ درصدی سهام، به دلیل وجود اوراق و نقد، رشد ۲ درصدی NAV نساخت. همین ترکیب است که صندوق را از خرید مستقیم یک سهم متفاوت می‌کند.

NAV و قیمت بازار؛ تفاوت چیست؟

در بسیاری از صندوق‌ها، سرمایه‌گذار واحد را مستقیم از صندوق می‌خرد یا به آن می‌فروشد و قیمت بر اساس NAV تعیین می‌شود. اما در صندوق‌های قابل معامله، واحدها در بازار مثل سهام خرید و فروش می‌شوند و قیمت بازار با عرضه و تقاضا مشخص می‌شود. در این حالت، قیمت بازار ممکن است با NAV برابر نباشد:

• حباب: قیمت بازار بالاتر از NAV باشد.
• تخفیف: قیمت بازار پایین‌تر از NAV باشد.

فرمول درصد حباب یا تخفیف ساده است:

حباب یا تخفیف = (قیمت بازار ÷ NAV) − ۱

تصویر ۲: قیمت بازار و NAV در پنج وضعیت فرضی

نمودار بالا پنج وضعیت فرضی را برای NAV برابر ۱۲٫۲۵ نشان می‌دهد. اگر قیمت بازار ۱۳٫۴۸ باشد، حباب حدود ۱۰ درصد است. اگر ۱۱٫۰۳ باشد، تخفیف حدود ۱۰ درصد است. مقاله صندوق سرمایه‌گذاری چیست نیز به همین مفهوم اشاره می‌کند.

خطای رایج: خرید با حباب

فرض کنید قیمت بازار ۱۳٫۴۷۵ و NAV برابر ۱۲٫۲۵ است. اگر ۱۳٬۴۷۵ واحد پول بپردازید، ۱٬۰۰۰ واحد صندوق می‌خرید. ارزش خالص همان ۱٬۰۰۰ واحد بر اساس NAV برابر ۱۲٬۲۵۰ است. یعنی ۱٬۲۲۵ بیشتر از ارزش واقعی پرداخته‌اید، حدود ۹٫۱ درصد پول شما.

اگر بعداً حباب از بین برود و قیمت به NAV نزدیک شود، حتی بدون هیچ زیان در دارایی‌های صندوق، این مقدار از سرمایه شما کاهش می‌یابد. البته حباب همیشه از بین نمی‌رود و ممکن است ماندگار شود یا بزرگ‌تر هم بشود، اما تکیه بر ادامه حباب یک شرط‌بندی است، نه سرمایه‌گذاری بر پایه ارزش. برعکس، خرید با تخفیف همیشه به معنی «ارزان» نیست؛ ممکن است بازار دلیل موجهی مثل ترس از نقدشوندگی یا کیفیت دارایی‌ها داشته باشد.

انواع NAV که ممکن است ببینید

در امیدنامه و گزارش‌های صندوق ممکن است چند عدد مرتبط ببینید:

• NAV صدور: قیمتی که برای صدور واحد جدید استفاده می‌شود و ممکن است شامل هزینه‌هایی باشد.
• NAV ابطال: قیمتی که هنگام ابطال واحد و بازپس‌گیری پول به آن استناد می‌شود.
• NAV آماری: ارزش محاسبه‌شده بر اساس آخرین قیمت‌ها.

نام‌ها و روش محاسبه هر کدام ممکن است در صندوق‌ها متفاوت باشد. همیشه تعریف دقیق را از امیدنامه بگیرید.

چگونه از NAV در تصمیم‌گیری استفاده کنیم؟

۱. قبل از خرید صندوق قابل معامله، قیمت بازار را با NAV مقایسه کنید. درصد حباب یا تخفیف را حساب کنید.

۲. به روند بلندمدت حباب نگاه کنید. یک روز مشاهده کافی نیست.

۳. به ترکیب دارایی‌ها توجه کنید. NAV بالا به معنی «بهتر» نیست؛ ارزش عدد به نوع دارایی‌ها و هزینه‌ها بستگی دارد.

۴. هزینه‌ها را در نظر بگیرید. کارمزد سالانه NAV را به‌مرور کاهش می‌دهد. اگر هزینه سالانه ۲ درصد باشد، در مثال ما حدود ۴۹٬۰۰۰ در سال از دارایی کم می‌شود، یعنی حدود ۰٫۲۴۵ از هر واحد.

۵. NAV را با بازده اشتباه نگیرید. NAV پایین یا بالا به‌تنهایی ارزان یا گران بودن را نشان نمی‌دهد؛ رشد NAV در طول زمان مهم است. صندوق با NAV ۱۰ و صندوق با NAV ۱۰۰۰ هر دو می‌توانند درصد بازده یکسان بدهند.

۶. ریسک را فراموش نکنید. مقاله مدیریت ریسک در بورس و مدیریت سبد سهام در این زمینه کمک می‌کنند.

اشتباهات رایج درباره NAV

• ارزان‌بودن عدد NAV را فرصت دانستن. NAV کوچک یعنی ارزش هر واحد کوچک است، نه این‌که ارزان است.
• خرید با حباب بالا بدون بررسی.
• یکی‌دانستن NAV و قیمت آخرین معامله.
• نادیده‌گرفتن هزینه‌ها.
• مقایسه NAV دو صندوق با ترکیب کاملاً متفاوت.
• تصمیم بر اساس یک روز.
• غفلت از زمان اعلام NAV. ممکن است NAV مربوط به پایان روز قبل باشد و قیمت بازار الان تغییر کرده باشد.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

برای محاسبه NAV و حباب به‌صورت خودکار، فایل اکسل این مقاله را آماده کرده‌ایم. فایل شش برگه دارد: راهنما، محاسبه NAV با فهرست دارایی‌ها و بدهی‌ها، تغییر روزانه برای اثر رشد یا افت دارایی‌ها بر NAV، حباب و خرید برای محاسبه مبلغ اضافه‌پرداخت‌شده، چک‌لیست و نمودار مقایسه قیمت بازار با NAV.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

فقط سلول‌های زرد را عوض کنید؛ نتیجه در سلول‌های آبی و نمودار به‌روز می‌شود. عددهای پیش‌فرض فرضی‌اند و باید با اطلاعات رسمی صندوق جایگزین شوند.

سؤالات متداول

NAV صندوق چیست؟

ارزش خالص هر واحد صندوق؛ یعنی دارایی‌ها منهای بدهی‌ها تقسیم بر تعداد واحدها.

NAV چطور محاسبه می‌شود؟

با فرمول (دارایی‌ها − بدهی‌ها) ÷ تعداد واحدها. جزئیات ارزش‌گذاری دارایی‌ها طبق مقررات و امیدنامه است.

آیا NAV هر روز تغییر می‌کند؟

بله، چون قیمت دارایی‌ها، سود دریافتی و هزینه‌ها تغییر می‌کند.

حباب صندوق چیست؟

وقتی قیمت بازار یک صندوق قابل معامله از NAV آن بالاتر باشد.

تخفیف صندوق چیست؟

وقتی قیمت بازار از NAV پایین‌تر باشد؛ لزوماً فرصت خرید نیست.

NAV پایین‌تر بهتر است؟

خیر. عدد NAV به‌تنهایی ارزان یا گران بودن را نشان نمی‌دهد؛ رشد NAV و هزینه‌ها مهم‌اند.

فرق NAV صدور و ابطال چیست؟

قیمت‌هایی‌اند که برای صدور و ابطال واحد استفاده می‌شوند و ممکن است هزینه‌هایی را شامل شوند؛ تعریف دقیق را در امیدنامه ببینید.

فایل اکسل را چگونه استفاده کنم؟

دارایی‌ها، بدهی‌ها، تعداد واحد و قیمت بازار را در سلول‌های زرد وارد کنید و NAV و حباب را ببینید.

جمع‌بندی

NAV سهم خالص هر واحد صندوق از دارایی‌های آن است و با فرمول «دارایی منهای بدهی تقسیم بر تعداد واحد» به دست می‌آید. این عدد هر روز با قیمت دارایی‌ها تغییر می‌کند. در صندوق‌های قابل معامله، قیمت بازار می‌تواند از NAV بیشتر (حباب) یا کمتر (تخفیف) باشد و خرید با حباب بالا ممکن است بخشی از سرمایه را بدون هیچ زیان دارایی از بین ببرد. پیش از هر خرید، NAV و قیمت بازار، هزینه‌ها و ترکیب دارایی‌ها را بررسی کنید.

برای ادامه یادگیری، مقاله‌های ما درباره صندوق سرمایه‌گذاری چیست، صندوق درآمد ثابت، مدیریت سبد سهام و کارگزاری بورس را بخوانید و فایل اکسل را دانلود کنید.

فراموش نکنید فایل اکسل رایگان این مقاله را دانلود کنید.

سلب مسئولیت: این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش یا معرفی صندوق خاصی نیست. معاملات و سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه ریسک دارند و ممکن است بخشی یا همه سرمایه را از بین ببرند. عددهای مثال‌ها فرضی‌اند و به هیچ صندوق یا شرکت واقعی مربوط نیستند. پیش از هر تصمیم با مشاور مالی مجاز مشورت کنید و اطلاعات و قوانین جاری را از منابع رسمی بررسی کنید.