استراتژی معاملاتی فروش اختیار فروش سهام بورس: راهنمای کامل پوت با وثیقه، پوت بدون پوشش و اسپرد صعودی

مقدمه: فروختن بیمه سهم به دیگران

اختیار فروش (Put Option) مثل بیمه‌نامه سهم عمل می‌کند. خریدار پریمیوم می‌دهد تا اگر قیمت سهم زیر یک سطح مشخص افتاد، بتواند سهم را همان سطح بفروشد. اما کسی که این «بیمه» را می‌فروشد چه می‌کند؟ او پریمیوم را همان ابتدا می‌گیرد و در عوض متعهد می‌شود اگر قیمت پایین آمد، سهم را با قیمت قرارداد بخرد.

تصویر ۱: نمودار سود و زیان در سررسید: خرید سهم، پوت فروخته‌شده و اسپرد صعودی پوت (مثال فرضی)

به همین دلیل فروش اختیار فروش، استراتژی کسانی است که دیدگاه خنثی تا صعودی دارند. یا می‌خواهند از ثابت ماندن قیمت پول دربیاورند، یا اصلاً مایلند سهمی را با قیمتی پایین‌تر از بازار بخرند. در این مقاله سه شکل اصلی این استراتژی را بررسی می‌کنیم: پوت با وثیقه نقدی، پوت بدون پوشش و اسپرد صعودی پوت. همه مثال‌ها فرضی‌اند و برای آموزش نوشته شده‌اند؛ قیمت واقعی هر سهم را باید از منابع رسمی بورس ببینید.

فروش اختیار فروش یعنی چه؟

فروشنده اختیار فروش (نویسنده پوت) این ویژگی‌ها را دارد:

• پریمیوم را در لحظه فروش دریافت می‌کند و این مبلغ، سقف سود او است.
• اگر قیمت سهم در سررسید بالاتر از قیمت اعمال بماند، اختیار بی‌ارزش می‌شود و کل پریمیوم برای فروشنده می‌ماند.
• اگر قیمت زیر قیمت اعمال برود، فروشنده باید سهم را با قیمت اعمال (یعنی گران‌تر از بازار) بخرد یا تفاوت را تسویه کند.
• کارگزار معمولاً برای تعهد او وجه تضمین یا وثیقه می‌گیرد.

سود فروشنده محدود است، اما زیانش تا زمانی که قیمت سهم به صفر برسد ادامه دارد. این زیان از زیان فروشنده کال بدون پوشش کمتر است، چون قیمت سهم نمی‌تواند زیر صفر برود. با این حال زیان همچنان بسیار بزرگ است و نباید دست‌کمش گرفت.

استراتژی اول: پوت با وثیقه نقدی (Cash-Secured Put)

در این روش، پوت می‌فروشید و در حساب خود پولی معادل خرید کامل سهم در قیمت اعمال کنار می‌گذارید. پس اگر اختیار اعمال شد، پول خرید سهم آماده است و فشار وجه تضمین ندارید.

مثال عددی

فرض کنید سهمی حدود ۱۰۰۰ معامله می‌شود. پوت با قیمت اعمال ۱۰۰۰ را به پریمیوم ۴۰ می‌فروشید و ۱۰۰۰ را به عنوان وثیقه نگه می‌دارید. نتیجه در سررسید:

• قیمت ۱۱۰۰ یا بیشتر: اختیار بی‌ارزش می‌شود و ۴۰ سود می‌کنید؛ بازده ۴٪ روی وثیقه.
• قیمت ۱۰۰۰: باز هم ۴۰ سود، چون اختیار در آستانه بی‌ارزشی است.
• قیمت ۹۶۰: نقطه سربه‌سر؛ ۴۰ ضرر سهم با ۴۰ پریمیوم خنثی می‌شود.
• قیمت ۸۰۰: سهم را به ۱۰۰۰ می‌خرید که ۲۰۰ ضرر می‌دهد و ۴۰ پریمیوم هم گرفته‌اید؛ زیان خالص ۱۶۰.

پس سقف سود ۴۰، نقطه سربه‌سر ۹۶۰ و بدترین حالت (سهم صفر) زیان ۹۶۰ است. خط سبز نمودار بالا این رفتار را نشان می‌دهد.

قیمت تمام‌شده خرید سهم

اگر اختیار اعمال شود، قیمت واقعی خرید شما نه ۱۰۰۰، بلکه ۹۶۰ است (قیمت اعمال منهای پریمیوم). سرمایه‌گذارانی که از قبل می‌خواهند سهمی را بخرند، گاهی به جای سفارش خرید معمولی، پوت می‌فروشند. اگر سهم پایین آمد، با قیمتی ارزان‌تر صاحب آن می‌شوند و اگر نیامد، پریمیوم را به‌عنوان درآمد نگه می‌دارند. این منطق فقط برای سهمی درست است که واقعاً حاضرید در قیمت اعمال نگهش دارید.

تصویر ۲: مقایسه بازده درصدی خرید مستقیم سهم و فروش پوت با وثیقه در چهار قیمت فرضی

نمودار بالا مقایسه بازده روی وثیقه را نشان می‌دهد. در صعود، خرید مستقیم سهم بهتر است، چون سود فروشنده پوت در ۴٪ سقف دارد. در ثبات یا افت کم، فروش پوت جلوتر است. در افت شدید، هر دو زیان می‌کنند و فقط به اندازه ۴٪ پریمیوم تفاوت دارند. فروشنده پوت در واقع سودهای بزرگ را در ازای درآمد منظم می‌فروشد.

استراتژی دوم: پوت بدون پوشش (Naked Put)

ساختار سود و زیان با حالت قبل یکی است، اما شما وثیقه کامل کنار نمی‌گذارید و فقط وجه تضمین مورد نیاز کارگزار را می‌سپارید. اهرم بیشتر می‌شود و بازده درصدی روی پول درگیر بالاتر می‌رود، اما ریسک هم همان‌قدر بزرگ‌تر است.

خطرهای اصلی:

• فراخوان وجه تضمین: وقتی سهم می‌ریزد، کارگزار وجه تضمین بیشتری می‌خواهد. اگر نتوانید تأمین کنید، موقعیت اجباری بسته می‌شود، آن هم در قیمت بد.
• ریزش یک‌شبه: خبر بد، افت بازار یا توقف نماد باعث می‌شود امکان خروج در قیمت دلخواه نباشد.
• حس کاذب امنیت: تا وقتی بازار آرام است همه‌چیز عالی به نظر می‌رسد و چند ماه پریمیوم کوچک جمع می‌شود. یک افت بزرگ می‌تواند همه را پس بگیرد.

اگر موقعیت فروش پوت را با اهرم باز می‌کنید، قبل از ورود از خودتان بپرسید: «اگر قیمت ۳۰٪ بریزد، حسابم چه می‌شود؟». برگه تست استرس فایل اکسل همین را برایتان حساب می‌کند.

استراتژی سوم: اسپرد صعودی پوت (Bull Put Spread)

اسپرد صعودی پوت، فروش اختیار فروش با ریسک محدود است. یک پوت با قیمت اعمال بالاتر می‌فروشید و هم‌زمان یک پوت با قیمت اعمال پایین‌تر می‌خرید. پوت خریداری‌شده مثل بیمه عمل می‌کند و زیان را قفل می‌کند.

مثال عددی

• فروش پوت با اعمال ۱۰۰۰ به پریمیوم ۴۰ (دریافتی)
• خرید پوت با اعمال ۹۰۰ به پریمیوم ۱۵ (پرداختی)

نتیجه:

• دریافتی خالص و سقف سود: ۴۰ منهای ۱۵ برابر ۲۵.
• سقف زیان: فاصله قیمت‌های اعمال (۱۰۰) منهای ۲۵ دریافتی، یعنی ۷۵.
• نقطه سربه‌سر: قیمت اعمال بالاتر منهای دریافتی خالص، یعنی ۹۷۵.

خط آبی نمودار نشان می‌دهد زیان هرگز از ۷۵ بیشتر نمی‌شود، حتی اگر سهم به ۸۰۰ یا کمتر برسد. هزینه این امنیت، سود کمتر (۲۵ به جای ۴۰) و کارمزد دو معامله است. نسبت سود به زیان این اسپرد حدود یک به سه است؛ یعنی برای رسیدن به سود، باید احتمال موفقیت بالایی داشته باشید.

مقایسه سه روش

چه زمانی فروش پوت منطقی است؟

• سهمی را بررسی کرده‌اید و حاضرید آن را در قیمت اعمال بخرید؛ نه فقط برای پریمیوم.
• نوسان بازار نسبتاً بالا است و پریمیوم‌ها جذاب‌اند؛ اما یادتان باشد پریمیوم بالا یعنی بازار خطر بالا می‌بیند.
• سهم نقدشونده است و می‌توانید در شرایط بد موقعیت را ببندید.
• بخش کوچکی از سرمایه را درگیر می‌کنید، نه بخش اصلی آن را.

و چه زمانی فروش پوت اشتباه است؟ وقتی سهم را نمی‌شناسید، وقتی پیش از رویدادهای مهم مثل مجمع یا افزایش سرمایه هستید، یا وقتی بازار در روند نزولی تند است. «چاقو در حال سقوط را نگیرید» این‌جا هم صدق می‌کند.

نکات مدیریت ریسک

۱. قبل از ورود، بدترین حالت را حساب کنید: اگر سهم نصف شود چه زیانی می‌بینید؟ آیا تحمل می‌کنید؟

۲. اندازه موقعیت را کوچک نگه دارید: سقف زیان هر موقعیت را درصد مشخصی از سرمایه تعیین کنید و بر آن اساس تعداد قرارداد را بسنجید.

۳. تنوع داشته باشید: چند پوت روی یک سهم یا روی سهم‌های هم‌جهت، عملاً یک شرط بزرگ است.

۴. برای خروج برنامه بنویسید: مثلاً اگر زیان به چند برابر پریمیوم رسید یا سهم زیر یک سطح فنی ریخت، موقعیت را ببندید.

۵. غلتاندن (Roll) درمان زیان نیست: انتقال به سررسید دورتر می‌تواند زمان بخرد، اما اگر دیدگاه شما اشتباه بوده، زیان را بزرگ‌تر می‌کند.

۶. هزینه‌ها را در نظر بگیرید: کارمزد، مالیات و هزینه فرصت وثیقه روی بازده واقعی اثر دارند. قوانین جاری را از منابع رسمی بورس و کارگزاری‌تان بخوانید.

اشتباهات رایج

• فروش پوت فقط به خاطر پریمیوم: اگر سهم را نمی‌خواهید، نباید متعهد خریدش شوید.
• استفاده از اهرم زیاد: بازده بالای چند ماه، با یک فراخوان وجه تضمین از بین می‌رود.
• نادیده گرفتن ریسک رویداد: گزارش مالی، تغییر قیمت‌گذاری یا تصمیم‌های ناگهانی بازار می‌توانند شکاف قیمتی ایجاد کنند.
• مقایسه نادرست بازده: ۴٪ پریمیوم در یک بازه کوتاه خوب به نظر می‌رسد، اما ریسک آن با زیان ۱۶٪ یا بیشتر هم‌وزن است.
• تمرکز روی درصد برد: نرخ موفقیت بالا با ریسک پایین یکی نیست. فروشنده پوت اغلب برنده است، ولی باخت‌هایش بزرگ‌اند.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

برای اینکه همه محاسبه‌های مقاله را روی عددهای خودتان انجام دهید، یک فایل اکسل آماده کرده‌ایم. با آن سود و زیان پوت با وثیقه و اسپرد صعودی را در هر قیمت سررسید می‌بینید، نقطه سربه‌سر و قیمت تمام‌شده خرید سهم را حساب می‌کنید و با ریسک مجاز خودتان تعداد قرارداد را می‌سنجید. فایل پنج برگه دارد: راهنما، فروش پوت، اسپرد صعودی، ریسک و اندازه موقعیت و نمودار.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

سلول‌های زرد ورودی‌اند. عددهای پیش‌فرض فرضی‌اند و باید با اطلاعات واقعی بازار جایگزین شوند.

سؤالات متداول

فروش اختیار فروش چه فرقی با خرید آن دارد؟

خریدار پریمیوم می‌دهد و روی ریزش یا بیمه سهم حساب می‌کند. فروشنده پریمیوم می‌گیرد و متعهد می‌شود در صورت ریزش، سهم را بخرد. سود فروشنده محدود و زیانش بزرگ است.

بدترین حالت در فروش پوت چیست؟

رسیدن قیمت سهم به صفر. در آن حالت زیان تقریباً برابر قیمت اعمال منهای پریمیوم است. در مثال ما این مقدار ۹۶۰ می‌شود.

آیا پوت با وثیقه بدون ریسک است؟

خیر. وثیقه فقط فشار وجه تضمین را برمی‌دارد، اما زیان ریزش سهم همچنان وجود دارد. فقط به اندازه پریمیوم از خرید مستقیم بهتر است.

اسپرد صعودی پوت را چه زمانی بهتر است انتخاب کنم؟

وقتی می‌خواهید زیان را دقیقاً محدود کنید، سرمایه کمتری درگیر شود و نمی‌خواهید خطر ریزش‌های شدید را بپذیرید.

قیمت تمام‌شده در صورت اعمال چقدر است؟

قیمت اعمال منهای پریمیوم دریافتی؛ در مثال ما ۹۶۰.

فایل اکسل را چگونه استفاده کنم؟

برگه «راهنما» را بخوانید، سلول‌های زرد را با عددهای خودتان عوض کنید و نتیجه را در سلول‌های آبی و برگه نمودار ببینید.

جمع‌بندی

فروش اختیار فروش یعنی دریافت پول امروز در ازای تعهد خرید در آینده. پوت با وثیقه ملایم‌ترین شکل آن است و برای کسی که واقعاً می‌خواهد سهم را در قیمت پایین‌تر بخرد منطقی است. پوت بدون پوشش اهرم و خطر را بالا می‌برد، و اسپرد صعودی ریسک را محدود می‌کند و سود را هم کوچک. قبل از هر معامله سه عدد را بنویسید: بیشترین سود، بیشترین زیان و نقطه سربه‌سر. اگر زیان بدترین حالت برایتان قابل تحمل نیست، آن موقعیت را باز نکنید.

برای ادامه یادگیری، مقاله‌های ما درباره فروش اختیار خرید، خرید اختیار خرید، مدیریت ریسک در بورس و تعیین حد ضرر را هم بخوانید و فایل اکسل را دانلود کنید.

فراموش نکنید فایل اکسل رایگان این مقاله را دانلود کنید.

سلب مسئولیت: این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش نیست. معاملات اختیار معامله ریسک بالایی دارند و ممکن است بخشی یا همه سرمایه را از بین ببرند. عددهای مثال‌ها فرضی‌اند. پیش از هر تصمیم با مشاور مالی مجاز مشورت کنید و قوانین جاری را از منابع رسمی بررسی کنید.