مدیریت ریسک در معاملات ارز دیجیتال؛ ۴ قانون برای مبتدی‌ها

مقدمه: چرا مدیریت ریسک مهم‌تر از پیدا کردن «فرصت» است؟

بازار ارز دیجیتال شبانه‌روزی باز است، نوسان‌های شدید دارد و همه‌چیز در آن سریع اتفاق می‌افتد. بسیاری از تازه‌واردها وقت خود را صرف پیدا کردن «ارز مناسب» می‌کنند، اما کمتر می‌پرسند: اگر اشتباه کنم، چقدر از دست می‌دهم؟ مدیریت ریسک دقیقاً به همین پرسش پاسخ می‌دهد. هدف آن حذف ضرر نیست، چون هیچ معامله‌گری ضرر را حذف نمی‌کند؛ هدف این است که ضررها کوچک و قابل‌تحمل بمانند تا بتوانید در بازار بمانید.

تصویر ۱: چهار قانون مدیریت ریسک در ارز دیجیتال

در این مقاله چهار قانون پایه را به زبان ساده توضیح می‌دهیم. همه عددها فرضی و آموزشی‌اند، قیمت یا پیش‌بینی نمی‌دهیم، هیچ ارز یا سرویسی را معرفی یا رد نمی‌کنیم و این مقاله توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش نیست. معامله در بازار ارز دیجیتال، به‌ویژه با اهرم، بسیار پرریسک است و ممکن است بخشی یا همه سرمایه از بین برود. اگر با مفاهیم پایه آشنا نیستید، ابتدا مقاله ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟ را بخوانید.

قانون اول: ریسک هر معامله را به سهم کوچک و ثابتی محدود کنید

یعنی چه؟

قانون اول این است که پیش از ورود به هر معامله، تصمیم بگیرید حداکثر چند درصد از کل سرمایه را حاضرید در صورت اشتباه از دست بدهید. این عدد برای همه معامله‌ها ثابت می‌ماند، مهم نیست چقدر مطمئن هستید. مثلاً بسیاری از آموزش‌ها از سهم‌های کوچک، مثل یک تا دو درصد، به‌عنوان مثال یاد می‌کنند. این رقم توصیه نیست؛ فقط نمونه‌ای برای فهم منطق است و هر کسی باید بر اساس توان تحمل خودش تصمیم بگیرد.

چرا سهم کوچک اهمیت دارد؟

چون ضررهای پیاپی در بازار عادی‌اند و هر معامله‌گری با آن‌ها روبه‌رو می‌شود. فرض کنید ۱۰ ضرر پشت‌سرهم دارید. در جدول فرضی زیر ببینید سرمایه ۱۰۰۰ واحدی با ریسک‌های مختلف چه می‌شود:

• ریسک ۱ درصد در هر معامله: بعد از ۱۰ ضرر، حدود ۹۰۴ واحد باقی می‌ماند.
• ریسک ۲ درصد: حدود ۸۱۷ واحد.
• ریسک ۵ درصد: حدود ۵۹۹ واحد.
• ریسک ۱۰ درصد: حدود ۳۴۹ واحد.

در حالت آخر، برای جبران افت باید سرمایه حدود ۱۸۷ درصد رشد کند. این همان اثر افت و جبران است: هرچه افت بزرگ‌تر، رشد لازم برای برگشت نامتقارن‌تر می‌شود. فرمول جبران ساده است: یک تقسیم بر نسبت سرمایه باقی‌مانده، منهای یک. ریسک کوچک و ثابت یعنی حتی دوره‌های بد را می‌توان تحمل کرد.

قانون دوم: اندازه موقعیت را از فاصله حد ضرر حساب کنید

فرمول ساده

بسیاری از مبتدی‌ها اول مبلغ خرید را انتخاب می‌کنند و بعد به ضرر فکر می‌کنند. روش منطقی‌تر برعکس است: ابتدا مبلغ قابل‌تحمل ضرر را مشخص کنید و بعد حجم معامله را از روی فاصله حد ضرر حساب کنید. فرمول:

حجم = مبلغ ریسک تقسیم بر فاصله ورود تا حد ضرر برای هر واحد

مثال عددی فرضی

فرض کنید سرمایه ۱۰۰۰ واحد و ریسک ۱ درصد باشد؛ پس مبلغ ریسک ۱۰ واحد است. قیمت ورود فرضی ۱۰۰ و حد ضرر ۹۵ باشد. فاصله برای هر واحد ۵ است. حجم می‌شود ۱۰ تقسیم بر ۵ برابر ۲ واحد، با ارزش موقعیت ۲۰۰ واحد، یعنی ۲۰ درصد سرمایه. حالا اگر حد ضرر دورتر و برابر ۹۰ باشد، فاصله ۱۰ می‌شود و حجم ۱ واحد با ارزش ۱۰۰ واحد. توجه کنید که با دورتر شدن حد ضرر، حجم کوچک‌تر می‌شود تا مبلغ ریسک ثابت بماند. در فایل اکسل می‌توانید این محاسبه را با عددهای خودتان انجام دهید.

نکته‌ای درباره حد ضرر

حد ضرر ابزار محدودکردن ضرر است، ولی تضمین‌شده نیست. در بازار پرنوسان یا کم‌نقدینگی ممکن است قیمت از حد ضرر عبور کند و معامله در قیمت بدتری بسته شود؛ این پدیده را لغزش قیمت می‌گویند. همچنین حد ضرر را فقط بر اساس «مبلغی که دوست دارم ببازم» نگذارید؛ باید با ساختار بازار و نوسان دارایی هم سازگار باشد.

قانون سوم: با اهرم محتاط باشید یا اصلاً استفاده نکنید

اهرم چیست؟

اهرم یعنی با مبلغ کمتر، موقعیتی بزرگ‌تر باز کنید. سرویس‌هایی که معاملات اهرمی ارائه می‌دهند، بخشی از موقعیت را «قرض» می‌دهند و بخشی را با وثیقه شما پوشش می‌دهند. اهرم هم سود و هم ضرر را بزرگ می‌کند.

تصفیه اجباری

مهم‌ترین ریسک اهرم، تصفیه اجباری است: اگر قیمت به اندازه کافی در جهت مخالف برود و وثیقه شما کفایت نکند، موقعیت به‌طور خودکار بسته می‌شود و ممکن است وثیقه از بین برود. به‌طور تقریبی و ساده، فاصله تا تصفیه برابر یک تقسیم بر اهرم است. در مثال فرضی:

• اهرم ۲ برابر: حدود ۵۰ درصد فاصله.
• اهرم ۵ برابر: حدود ۲۰ درصد.
• اهرم ۱۰ برابر: حدود ۱۰ درصد.
• اهرم ۲۰ برابر: حدود ۵ درصد.
• اهرم ۵۰ برابر: حدود ۲ درصد.
• اهرم ۱۰۰ برابر: حدود ۱ درصد.

نمودار دوم این مقاله همین را نشان می‌دهد. در عمل، کارمزد، هزینه تأمین مالی و حاشیه نگهداری باعث می‌شود فاصله واقعی کمتر شود و قواعد هر سرویس متفاوت است. وقتی دارایی‌ای در ساعات کوتاه چند درصد جابه‌جا می‌شود، اهرم بالا یعنی تصفیه ممکن است خیلی سریع رخ دهد. این مقاله هیچ سطح اهرمی را توصیه نمی‌کند و تأکید می‌کند که معاملات اهرمی برای بسیاری از مبتدی‌ها بسیار پرریسک است.

تصویر ۲: فاصله تقریبی تا تصفیه اجباری در اهرم‌های مختلف (فرضی)

ارتباط با هزینه‌ها

در معاملات اهرمی، هزینه‌هایی مثل کارمزد و هزینه نگهداری موقعیت هم وجود دارد. برای آشنایی با منطق هزینه‌های پنهان، مقاله اسپرد، کارمزد و سوآپ در فارکس؛ ۳ هزینه پنهان که حساب را کوچک می‌کنند را ببینید؛ اصل آن در همه بازارها صدق می‌کند.

قانون چهارم: قوانین مکتوب، ثبت معاملات و بازبینی

برنامه پیش از احساس

بازار شبانه‌روزی احساسات را تحریک می‌کند: ترس از جا ماندن، طمع، و تلاش برای جبران سریع ضرر. بهترین دفاع، برنامه مکتوب است: چه چیزی را، با چه ریسکی، با چه شرایط خروجی و در چه حالتی نباید معامله کنم؟ نوشتن قوانین پیش از معامله از تصمیم‌های هیجانی در لحظه جلوگیری می‌کند.

ثبت معاملات و بازبینی

یک ژورنال ساده شامل دلیل ورود، حجم، حد ضرر، نتیجه و احساس شما، کمک می‌کند الگوی اشتباه‌هایتان را ببینید. هر چند وقت یک‌بار ژورنال را مرور کنید و به‌جای تمرکز بر یک معامله، به مجموعه آن‌ها نگاه کنید. توجه کنید که ژورنال ابزار یادگیری است و سودآوری را تضمین نمی‌کند.

سقف ضرر دوره‌ای

برخی معامله‌گران برای خود سقف ضرر روزانه یا هفتگی تعیین می‌کنند و پس از رسیدن به آن، معامله را متوقف می‌کنند تا از «انتقام‌جویی از بازار» جلوگیری شود. این هم یک اصل مدیریت ریسک است، نه توصیه سرمایه‌گذاری.

ریسک‌های اختصاصی بازار ارز دیجیتال که باید در نظر بگیرید

علاوه بر چهار قانون بالا، بازار ارز دیجیتال ریسک‌هایی دارد که در بازارهای دیگر کمتر دیده می‌شود:

• ریسک نگهداری و امنیت: اگر کلید خصوصی یا عبارت بازیابی لو برود، دارایی از دست می‌رود. مقاله امنیت حساب و کیف پول ارز دیجیتال؛ ۵ لایه حفاظت برای مبتدی‌ها را ببینید.
• ریسک سرویس: صرافی یا بستر معاملاتی ممکن است دچار مشکل شود. مقاله صرافی متمرکز و غیرمتمرکز چه تفاوتی دارند؟ ۴ تفاوت کلیدی و ریسک هر کدام را مطالعه کنید.
• ریسک کلاهبرداری: وعده‌های سود تضمینی و پروژه‌های جعلی. مقاله کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج را بخوانید.
• ریسک استیبل‌کوین‌ها: ثبات تضمین‌شده نیست. مقاله استیبل‌کوین چیست؟ ۴ نوع رایج و ریسک‌های پنهان آن‌ها را ببینید.
• ریسک قانونی: قوانین هر کشور متفاوت و در حال تغییر است و باید از منابع رسمی بررسی شود.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

برای تمرین عملی، یک فایل اکسل شش‌برگه‌ای آماده کرده‌ایم: فایل اکسل این مقاله. برگه‌های آن راهنما، اندازه موقعیت، اهرم و تصفیه، ضررهای پیاپی، چک‌لیست و نمودار هستند.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

• در برگه «اندازه موقعیت» سرمایه، درصد ریسک، قیمت ورود و حد ضرر را وارد می‌کنید و حجم، ارزش موقعیت و سهم آن از سرمایه را می‌بینید.
• در برگه «اهرم و تصفیه» فاصله تقریبی تا تصفیه و قیمت تقریبی تصفیه برای اهرم‌های مختلف محاسبه می‌شود.
• در برگه «ضررهای پیاپی» می‌بینید چند ضرر پشت‌سرهم با ریسک‌های مختلف سرمایه را چقدر کاهش می‌دهد.
• چک‌لیست و نمودار هم برای مرور و تصویرسازی‌اند.

سلول‌های زرد ورودی‌اند. عددهای نمونه فرضی‌اند و فایل هیچ تصمیم خرید یا فروشی را توصیه نمی‌کند.

اشتباهات رایج مبتدی‌ها

• ریسک‌کردن درصد بزرگ در یک معامله «چون مطمئنم».
• انتخاب حجم پیش از تعیین حد ضرر.
• استفاده از اهرم بالا بدون فهم تصفیه.
• جابه‌جا کردن حد ضرر برای «دادن فرصت بیشتر» بدون برنامه.
• افزودن به موقعیت ضررده برای جبران سریع.
• ضرر را «ضرر نشده» دانستن تا زمانی که بسته نشده.
• نداشتن برنامه و ژورنال.
• سرمایه‌گذاری با پولی که نمی‌توان از دست داد.

سؤالات متداول

مدیریت ریسک در ارز دیجیتال یعنی چه؟

یعنی پیش از هر معامله مشخص کنید حداکثر چقدر را می‌توانید از دست بدهید و حجم و شرایط را بر اساس آن تعیین کنید.

چند درصد سرمایه را در هر معامله ریسک کنم؟

عدد واحدی برای همه وجود ندارد و این مقاله توصیه‌ای نمی‌کند. سهم‌های کوچک فقط برای نمونه در آموزش‌ها بیان می‌شود و باید بر اساس توان تحمل خودتان تصمیم بگیرید.

حد ضرر چیست؟

سطحی که با رسیدن قیمت به آن، موقعیت بسته می‌شود تا ضرر محدود بماند؛ البته تضمین‌شده نیست و لغزش ممکن است.

تصفیه اجباری یعنی چه؟

بسته شدن خودکار موقعیت اهرمی هنگامی که وثیقه برای تحمل ضرر کافی نباشد.

آیا اهرم بالا خطرناک است؟

اهرم بالا فاصله تا تصفیه را کوتاه می‌کند و برای بسیاری از مبتدی‌ها بسیار پرریسک است.

افت و جبران چیست؟

اینکه پس از افت درصدی، برای برگشت به سرمایه قبلی باید رشد درصدی بزرگ‌تری داشته باشید.

آیا ژورنال سود تضمین می‌کند؟

خیر؛ ابزار یادگیری و بازبینی است و سودآوری را تضمین نمی‌کند.

فایل اکسل را چگونه استفاده کنم؟

فقط سلول‌های زرد را تغییر دهید. عددهای نمونه فرضی‌اند و باید با شرایط و توان تحمل خودتان جایگزین شوند.

جمع‌بندی

چهار قانون پایه مدیریت ریسک عبارت‌اند از: ریسک کوچک و ثابت برای هر معامله، محاسبه حجم از روی فاصله حد ضرر، احتیاط با اهرم و آگاهی از تصفیه اجباری، و داشتن برنامه مکتوب با ثبت و بازبینی. این قوانین سود را تضمین نمی‌کنند؛ فقط کمک می‌کنند ضررها کنترل‌شده بمانند و بتوانید در بازار بمانید. پیش از هر اقدام، پولی را که توان از دست دادنش را ندارید وارد بازار نکنید، با مبلغ کوچک تمرین کنید و قوانین کشور خود را از منابع رسمی بررسی کنید.

برای ادامه یادگیری، مقاله‌های ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟، امنیت حساب و کیف پول ارز دیجیتال؛ ۵ لایه حفاظت برای مبتدی‌ها، صرافی متمرکز و غیرمتمرکز چه تفاوتی دارند؟ ۴ تفاوت کلیدی و ریسک هر کدام و کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج را بخوانید و فایل اکسل را دانلود کنید.

فراموش نکنید فایل اکسل رایگان این مقاله را دانلود کنید.

سلب مسئولیت: این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش نیست و هیچ ارز دیجیتال، صرافی، سرویس یا پروژه‌ای را معرفی یا رد نمی‌کند. معاملات ارز دیجیتال، به‌ویژه معاملات اهرمی، بسیار پرریسک است و ممکن است بخشی یا همه سرمایه از بین برود. قوانین مربوط به ارز دیجیتال در کشورها متفاوت و در حال تغییر است؛ آن‌ها را از منابع رسمی بررسی کنید. عددها و سناریوها فرضی‌اند و به هیچ دارایی مشخصی مربوط نیستند. پیش از هر تصمیم با مشاور مالی مجاز مشورت کنید.