بلاکچین سولانا چگونه کار می‌کند؟ ۴ مفهوم کلیدی برای مبتدی‌ها

مقدمه: سولانا با چه رویکردی ساخته شده است؟

بلاکچین‌ها معمولاً بین سه هدف مصالحه می‌کنند: غیرمتمرکز بودن، امنیت و سرعت. سولانا یکی از شبکه‌هایی است که طراحی‌اش را بیشتر حول سرعت و ظرفیت بالا بنا کرده است. هدف این است که تراکنش‌ها سریع تأیید شوند و کارمزد پایین بماند. البته هر مصالحه بهایی دارد و شناخت آن بخشی از ارزیابی درست است.

تصویر ۱: چهار مفهوم کلیدی در بلاکچین سولانا

در این مقاله چهار مفهوم کلیدی را ساده توضیح می‌دهیم. مقاله قیمتی را بررسی یا پیش‌بینی نمی‌کند، توصیه سرمایه‌گذاری یا خرید و فروش نیست و همه عددها فرضی و آموزشی‌اند. مشخصات فنی شبکه‌ها با ارتقاها تغییر می‌کند؛ برای مقدار دقیق زمان‌ها و کارمزدها به مستندات رسمی و منابع فنی مستقل مراجعه کنید. اگر با مفاهیم پایه آشنا نیستید، مقاله ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟ را بخوانید. برای مقایسه با دو شبکه پیشین، مقاله‌های بلاکچین بیت‌کوین چگونه کار می‌کند؟ ۴ مفهوم کلیدی برای مبتدی‌ها و بلاکچین اتریوم چگونه کار می‌کند؟ ۴ مفهوم کلیدی برای مبتدی‌ها را ببینید.

مفهوم اول: اثبات تاریخچه

مسئله ترتیب زمانی

در یک شبکه توزیع‌شده، گره‌ها باید روی ترتیب تراکنش‌ها توافق کنند. در بسیاری از شبکه‌ها این توافق بخش زیادی از زمان را صرف ارتباط و رأی‌گیری می‌کند. سولانا برای کاهش این بار از سازوکاری به نام اثبات تاریخچه استفاده می‌کند.

ایده ساده

می‌توان آن را مثل یک ساعت رمزنگاری‌شده تصور کرد. یک تابع رمزنگاری به‌طور پیوسته و پشت‌سرهم اجرا می‌شود و خروجی هر مرحله ورودی مرحله بعد است. چون این مراحل را نمی‌توان موازی کرد، تعداد مراحل بین دو رویداد نشان می‌دهد که میان آن‌ها زمانی گذشته است. به این ترتیب، گره‌ها بدون پرسیدن مداوم از یکدیگر، ترتیب رویدادها را می‌توانند راستی‌آزمایی کنند.

نکته مهم: اثبات تاریخچه خودش جایگزین سازوکار اجماع نیست. این سازوکار به ترتیب‌دهی کمک می‌کند و تأیید نهایی بلوک‌ها همچنان با رأی‌دهی تأییدکننده‌ها و وثیقه‌گذاری انجام می‌شود. جزئیات دقیق را در مستندات رسمی بخوانید. برای درک تفاوت اثبات کار و اثبات سهام، مقاله اثبات کار و اثبات سهام چه تفاوتی دارند؟ ۴ تفاوت در امنیت، انرژی و تمرکز را ببینید.

مفهوم دوم: اسلات و رهبر

بازه‌های زمانی کوتاه

زمان در سولانا به بازه‌های کوتاهی به نام اسلات تقسیم می‌شود. در هر اسلات یک تأییدکننده به‌عنوان رهبر وظیفه تولید بلوک را دارد. برنامه رهبران پیشاپیش و بر اساس مقدار وثیقه‌ها مشخص است، پس همه می‌دانند نوبت چه کسی است.

مثال عددی فرضی

فرض کنید هر اسلات ۴۰۰ هزارم ثانیه (۰٫۴ ثانیه) طول بکشد:

• تعداد اسلات در یک دقیقه: ۶۰ ثانیه تقسیم بر ۰٫۴ می‌شود ۱۵۰ اسلات.
• تعداد اسلات در یک روز: ۸۶٬۴۰۰ ثانیه تقسیم بر ۰٫۴ می‌شود ۲۱۶٬۰۰۰ اسلات.
• نوبت پیاپی رهبر: اگر هر رهبر چهار اسلات پشت‌سرهم داشته باشد، نوبت او ۴ ضرب در ۰٫۴ یعنی ۱٫۶ ثانیه طول می‌کشد.

این اعداد فقط برای فهم مفهوم‌اند و مقدار واقعی را باید از مستندات رسمی دید، چون ممکن است تغییر کند. فایل اکسل این مقاله همین محاسبه را برایتان انجام می‌دهد.

ریسک تمرکز زمانی

وقتی یک رهبر مسئول تولید بلوک است، عملکرد ضعیف یا قطعی او می‌تواند اسلات‌هایش را خالی بگذارد. همچنین رهبرها باید داده را با سرعت بالا به بقیه شبکه برسانند، و این نیاز به پهنای باند و سخت‌افزار مناسب دارد. به همین دلیل بحث «چه تعداد تأییدکننده و با چه هزینه‌ای» اهمیت دارد.

مفهوم سوم: کارمزد کم، نه صفر

دو بخش کارمزد

کارمزد در سولانا معمولاً از دو بخش تشکیل می‌شود:

• کارمزد پایه: مبلغی ثابت به‌ازای هر امضا در تراکنش.
• کارمزد اولویت (اختیاری): مبلغی که کاربر برای انتخاب سریع‌تر تراکنش در زمان شلوغی می‌پردازد؛ بر اساس واحد محاسبه محاسبه می‌شود.

واحد کوچک شبکه یک میلیاردم واحد اصلی است. قواعد دقیق و ارقام را از مستندات رسمی بررسی کنید.

مثال عددی فرضی

فرض کنید کارمزد پایه به ازای هر امضا ۵٬۰۰۰ واحد کوچک باشد و تراکنش شما یک امضا داشته باشد. کارمزد پایه ۵٬۰۰۰ واحد کوچک است که برابر ۰٫۰۰۰۰۰۵ واحد اصلی می‌شود.

حالا فرض کنید تراکنش حداکثر ۲۰۰٬۰۰۰ واحد محاسبه مصرف کند و قیمت اولویت ۱٬۰۰۰ میکرو‌واحد برای هر واحد محاسبه باشد (هر واحد کوچک برابر یک میلیون میکرو‌واحد است). در این صورت:

• کارمزد اولویت: ۲۰۰٬۰۰۰ ضرب در ۱٬۰۰۰ تقسیم بر ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ می‌شود ۲۰۰ واحد کوچک.
• کارمزد کل: ۵٬۰۰۰ به‌علاوه ۲۰۰ می‌شود ۵٬۲۰۰ واحد کوچک.

برای حس‌کردن اثر شلوغی، همین تراکنش را با قیمت‌های اولویت ۰ و ۱٬۰۰۰ و ۱۰٬۰۰۰ و ۱۰۰٬۰۰۰ میکرو‌واحد مقایسه کنید. کارمزد اولویت به ترتیب ۰ و ۲۰۰ و ۲٬۰۰۰ و ۲۰٬۰۰۰ می‌شود و کارمزد کل ۵٬۰۰۰ و ۵٬۲۰۰ و ۷٬۰۰۰ و ۲۵٬۰۰۰ واحد کوچک. یعنی در شلوغی شدید ممکن است بخش اولویت از بخش پایه هم بزرگ‌تر شود. نمودار دوم همین چهار حالت را نشان می‌دهد.

تصویر ۲: کارمزد کل فرضی با سطوح مختلف قیمت اولویت

هزینه ماهانه

اگر ماهی ۱۰۰ تراکنش مشابه با کارمزد کل ۵٬۲۰۰ واحد کوچک انجام دهید، هزینه ۵۲۰٬۰۰۰ واحد کوچک یعنی ۰٫۰۰۰۵۲ واحد اصلی می‌شود. این فقط یک مثال ساده است و قیمت‌های واقعی را نمی‌گوید. کارمزد کم هم دلیل بر امن بودن نیست و کارمزد صفر نیز وجود ندارد.

نکته درباره حساب‌ها

در این شبکه داده‌ها در حساب‌هایی نگه‌داری می‌شود که نگهداری‌شان ممکن است سپرده یا هزینه‌ای بخواهد. این قواعد را پیش از ساخت یا بستن حساب از منابع رسمی بخوانید. برای کارمزد در شبکه‌های دیگر، مقاله بلاکچین لایه اول و لایه دوم چیست؟ ۴ تفاوت و دلیل وجود لایه دوم را ببینید.

مفهوم چهارم: مصالحه‌ها و ریسک‌ها

هر طراحی مصالحه‌ای دارد. چند ریسک و محدودیت که باید درباره شبکه‌های پرسرعت در نظر گرفت:

• نیاز سخت‌افزاری بالا: گره‌های تأییدکننده معمولاً به سخت‌افزار و پهنای باند قوی نیاز دارند که می‌تواند مشارکت را محدود کند.
• دوره‌های اختلال: هر شبکه‌ای ممکن است با ازدحام، خطای نرم‌افزاری یا توقف روبه‌رو شود. گزارش‌های رسمی و مستقل را بخوانید.
• تمرکز تأییدکننده‌ها: اگر سهم بزرگی از وثیقه در اختیار چند نهاد باشد، ریسک تمرکز بالا می‌رود.
• ریسک لایه برنامه: قراردادها و برنامه‌های ساخته‌شده روی هر شبکه ممکن است باگ یا آسیب‌پذیری داشته باشند.
• کلاهبرداری: شبکه سریع‌تر یعنی کلاهبرداری سریع‌تر و غیرقابل برگشت. مقاله کلاهبرداری در ارز دیجیتال؛ ۵ روش رایج را بخوانید.

در عین حال، رویکرد هر شبکه مزایایی هم دارد، مثل تأیید سریع و کارمزد پایین که برای برخی کاربردها جذاب است. قضاوت درباره برتری یک شبکه به نیاز و تحمل ریسک هر فرد بستگی دارد و این مقاله چنین قضاوتی نمی‌کند. برای کاربردهای مالی غیرمتمرکز روی هر شبکه، مقاله دیفای چیست؟ ۴ مفهوم پایه و ریسک‌های آن برای مبتدی‌ها و برای حفاظت از دارایی‌ها، مقاله امنیت حساب و کیف پول ارز دیجیتال؛ ۵ لایه حفاظت برای مبتدی‌ها را بخوانید.

نکات مهم برای ارزیابی درست

• سرعت و امنیت و غیرمتمرکز بودن را جدا بسنجید. برتری در یکی معنایش برتری در همه نیست.
• مشخصات را از منبع رسمی بگیرید. زمان اسلات، کارمزد و قواعد حساب‌ها ممکن است تغییر کند.
• سابقه اختلال‌ها و واکنش شبکه را بخوانید.
• قیمت پرنوسان است. این مقاله هیچ پیش‌بینی یا توصیه‌ای ندارد.
• قوانین هر کشور متفاوت است و باید از منابع رسمی بررسی شود.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

برای تمرین عملی، یک فایل اکسل شش‌برگه‌ای آماده کرده‌ایم: فایل اکسل این مقاله. برگه‌های آن راهنما، زمان اسلات، کارمزد تراکنش، حساسیت قیمت اولویت، چک‌لیست و نمودار هستند.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

• در برگه «زمان اسلات» مدت هر اسلات و تعداد اسلات پیاپی رهبر را وارد می‌کنید و تعداد اسلات در دقیقه و روز و مدت نوبت رهبر را می‌بینید.
• در برگه «کارمزد تراکنش» تعداد امضا، کارمزد پایه، واحد محاسبه و قیمت اولویت را وارد می‌کنید و کارمزد کل و هزینه ماهانه را می‌بینید.
• در برگه «حساسیت قیمت اولویت» اثر قیمت‌های مختلف اولویت بر کارمزد کل را می‌بینید.
• چک‌لیست ارزیابی شبکه و نمودار هم برای مرور و تصویرسازی‌اند.

سلول‌های زرد ورودی‌اند. عددهای نمونه فرضی‌اند و با مقادیر واقعی شبکه یکسان نیستند.

اشتباهات رایج مبتدی‌ها

• یکی دانستن سرعت بالا با امنیت بالا.
• تصور اینکه کارمزد کم یعنی بدون هزینه.
• بی‌توجهی به کارمزد اولویت در زمان شلوغی.
• تکیه بر اعداد قدیمی یا منابع غیررسمی برای مشخصات فنی.
• نادیده گرفتن سابقه اختلال‌ها و ریسک تمرکز.
• اعتماد به برنامه یا سایت ناشناس و تأیید مجوزها بدون خواندن.
• ارسال مبلغ زیاد بدون آزمایش مبلغ کوچک.
• نادیده گرفتن قوانین کشور.

سؤالات متداول

بلاکچین سولانا چیست؟

یک شبکه بلاکچین که طراحی آن بر سرعت و ظرفیت بالا تمرکز دارد و از قراردادهای برنامه‌پذیر پشتیبانی می‌کند.

اثبات تاریخچه چیست؟

سازوکاری شبیه ساعت رمزنگاری‌شده که به ترتیب‌دهی رویدادها کمک می‌کند. جایگزین اجماع نیست.

اسلات و رهبر چیست؟

اسلات بازه کوتاه زمانی است و رهبر تأییدکننده‌ای است که در آن بازه بلوک را تولید می‌کند.

کارمزد تراکنش چگونه محاسبه می‌شود؟

از جمع کارمزد پایه (به‌ازای هر امضا) و کارمزد اولویت اختیاری که بر اساس واحد محاسبه تعیین می‌شود.

آیا کارمزد کم یعنی شبکه امن‌تر است؟

خیر. کارمزد کم و امنیت دو موضوع جداست و باید جداگانه ارزیابی شود.

مصالحه‌های اصلی چیست؟

نیاز سخت‌افزاری بالا، احتمال اختلال، ریسک تمرکز و ریسک‌های لایه برنامه.

فایل اکسل را چگونه استفاده کنم؟

فقط سلول‌های زرد را تغییر دهید. عددهای نمونه فرضی‌اند و باید با مقادیر واقعی از منابع رسمی جایگزین شوند.

جمع‌بندی

چهار مفهوم کلیدی بلاکچین سولانا عبارت‌اند از: اثبات تاریخچه، اسلات و رهبر، کارمزد کم همراه با کارمزد اولویت، و مصالحه‌های طراحی. این شبکه با تمرکز بر سرعت و ظرفیت ساخته شده، اما هر مزیت با ریسک‌هایی مثل نیاز سخت‌افزاری و احتمال اختلال همراه است. مقاله فقط سازوکار را توضیح می‌دهد و درباره قیمت یا برتری شبکه‌ها قضاوت نمی‌کند. پیش از هر اقدام، مشخصات را از منابع رسمی بررسی کنید، ابتدا مبلغ کوچک آزمایش کنید و قوانین کشور خود را از منابع رسمی ببینید.

برای ادامه یادگیری، مقاله‌های ارز دیجیتال و بلاکچین چیست؟، بلاکچین اتریوم چگونه کار می‌کند؟ ۴ مفهوم کلیدی برای مبتدی‌ها، دیفای چیست؟ ۴ مفهوم پایه و ریسک‌های آن برای مبتدی‌ها و امنیت حساب و کیف پول ارز دیجیتال؛ ۵ لایه حفاظت برای مبتدی‌ها را بخوانید و فایل اکسل را دانلود کنید.

فراموش نکنید فایل اکسل رایگان این مقاله را دانلود کنید.

سلب مسئولیت: این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، فنی، خرید یا فروش نیست، قیمتی را پیش‌بینی نمی‌کند و هیچ ارز، شبکه، صرافی یا پروژه‌ای را معرفی یا رد نمی‌کند. بازار ارز دیجیتال بسیار پرنوسان و پرریسک است و ممکن است بخشی یا همه سرمایه از بین برود. مشخصات فنی شبکه‌ها با ارتقاها تغییر می‌کند و باید از مستندات رسمی بررسی شود. قوانین مربوط به ارز دیجیتال در کشورها متفاوت و در حال تغییر است؛ آن‌ها را از منابع رسمی بررسی کنید. عددها و سناریوها فرضی‌اند. پیش از هر تصمیم با متخصص مجاز مشورت کنید.