انتظارات عقلایی و مکتب کلاسیک جدید چیست؟ ۴ ایده درباره انتظارات و اثر سیاست‌ها

مقدمه: مردم منفعل نیستند

در بسیاری از مدل‌های قدیمی‌تر فرض می‌شد مردم انتظاراتشان را فقط از روی گذشته می‌سازند؛ مثلاً اگر تورم سال قبل ۵٪ بوده، انتظار دارند امسال هم حدود همان باشد. مکتب کلاسیک جدید با چهره‌هایی مثل رابرت لوکاس، توماس سارجنت و رابرت بارو، این فرض را به چالش کشید. آن‌ها گفتند مردم و بنگاه‌ها هوشمندانه از همه اطلاعات موجود، از جمله سیاست‌های اعلام‌شده دولت و بانک مرکزی، برای پیش‌بینی استفاده می‌کنند. این ایده انتظارات عقلایی نام گرفت.

تصویر ۱: چهار ایده کلیدی انتظارات عقلایی و کلاسیک جدید

این مقاله چهار ایده کلیدی این مکتب را با مثال عددی ساده توضیح می‌دهد و نقدهای آن را هم می‌آورد. محتوا بی‌طرف و آموزشی است، عددها فرضی‌اند و داده روز نیستند و توصیه سیاستی یا سرمایه‌گذاری در کار نیست. این مقاله ادامه مستقیم مکتب پولی چیست؟ ۴ ایده کلیدی درباره پول، تورم و قاعده سیاست پولی است و بهتر است ابتدا آن را بخوانید.

ایده اول: انتظارات عقلایی در برابر انتظارات تطبیقی

ایده اصلی

• انتظارات تطبیقی: پیش‌بینی امروز برابر پیش‌بینی دیروز است به‌اضافه بخشی از خطای دیروز. مردم آهسته یاد می‌گیرند.
• انتظارات عقلایی: مردم از کل اطلاعات و از درک درست سازوکار اقتصاد استفاده می‌کنند. پیش‌بینی آن‌ها ممکن است اشتباه باشد، اما خطای منظم و تکراری ندارد.

انتظار عقلایی به معنای پیش‌بینی کامل نیست؛ یعنی کسی نمی‌تواند به‌طور منظم و قابل پیش‌بینی مردم را غافلگیر کند.

مثال عددی فرضی

فرض کنید تورم در دوره‌های اول و دوم ۲٪ است و از دوره سوم به‌خاطر یک سیاست اعلام‌شده به ۶٪ می‌رسد. با انتظارات تطبیقی که هر دوره نیمی از خطای قبل را جبران می‌کند:

• دوره سوم: انتظار ۲٪، خطا ۴ واحد درصد.
• دوره چهارم: انتظار ۴٪، خطا ۲ واحد.
• دوره پنجم: انتظار ۵٪، خطا ۱ واحد.
• دوره ششم: انتظار ۵٫۵٪، خطا ۰٫۵ واحد.

با انتظارات عقلایی، اگر مردم سیاست اعلام‌شده را باور کنند، از همان دوره سوم ۶٪ انتظار دارند و خطا صفر است. نمودار دوم خطاهای حالت تطبیقی را نشان می‌دهد.

تصویر ۲: خطای پیش‌بینی تورم با انتظارات تطبیقی

ایده دوم: بی‌اثری سیاست پیش‌بینی‌شده

ایده اصلی

در مقاله مکتب پولی دیدیم که تورم غیرمنتظره می‌تواند بیکاری را موقتاً کم کند. مکتب کلاسیک جدید یک گام جلوتر رفت: اگر انتظارات عقلایی باشد و قیمت‌ها انعطاف داشته باشند، سیاستی که مردم پیش‌بینی می‌کنند حتی در کوتاه‌مدت هم اثر واقعی ندارد؛ فقط غافلگیری اثر دارد و غافلگیری را نمی‌توان به‌طور منظم تکرار کرد.

مثال عددی فرضی

نرخ طبیعی بیکاری ۶٪ و بیکاری برابر نرخ طبیعی منهای ۰٫۵ برابر (تورم واقعی منهای تورم انتظاری) است:

• سیاست غافلگیرکننده: تورم ۶٪ و انتظار ۲٪. بیکاری ۶ − ۰٫۵ × ۴ یعنی ۴٪.
• سیاست اعلام‌شده و پیش‌بینی‌شده: تورم ۶٪ و انتظار هم ۶٪. بیکاری همان ۶٪ و فقط تورم بیشتر شده است.

نقد

کینزی‌های جدید پاسخ دادند که حتی با انتظارات عقلایی، اگر قیمت و دستمزد به‌خاطر قراردادها و هزینه تغییر قیمت چسبنده باشند، سیاست پیش‌بینی‌شده هم می‌تواند در کوتاه‌مدت اثر داشته باشد. این بحث در مکتب کینزی چیست؟ ۴ ایده کلیدی درباره تقاضای کل، مخارج دولت و بیکاری ریشه دارد.

ایده سوم: نقد لوکاس

ایده اصلی

لوکاس استدلال کرد که رابطه‌های آماری گذشته در اقتصاد کلان، مثلاً میان تورم و بیکاری، به سیاست‌های گذشته وابسته‌اند. وقتی سیاست تغییر کند، مردم رفتارشان را تغییر می‌دهند و آن رابطه‌ها هم عوض می‌شوند. پس استفاده از مدل‌هایی که فقط روی داده گذشته تخمین زده شده‌اند، برای ارزیابی سیاست جدید گمراه‌کننده است.

مثال ساده

فرض کنید در گذشته هر بار تورم کمی بالا رفته، بیکاری کم شده است. سیاست‌گذار نتیجه می‌گیرد: «تورم را بالا می‌برم تا بیکاری کم شود.» اما وقتی این سیاست دائمی و شناخته‌شده شد، مردم تورم بالاتر را انتظار دارند و رابطه قدیمی از بین می‌رود؛ همان چیزی که در مثال ایده دوم دیدیم.

پیامد

این نقد باعث شد بسیاری از مدل‌های کلان بعدی بر پایه رفتار بهینه افراد و بنگاه‌ها («پایه‌های خرد») ساخته شوند. حتی مخالفان این مکتب نیز معمولاً اهمیت نقد لوکاس را پذیرفته‌اند.

ایده چهارم: اعتبار، ناسازگاری زمانی و چرخه تجاری واقعی

اعتبار و ناسازگاری زمانی

سیاست‌گذار ممکن است امروز وعده تورم پایین بدهد، اما فردا وسوسه شود با غافلگیری، بیکاری را موقتاً کم کند. اگر مردم این وسوسه را بشناسند، وعده را باور نمی‌کنند. به این مسئله ناسازگاری زمانی می‌گویند. راه‌حل‌های پیشنهادی شامل قاعده‌های شفاف و استقلال بانک مرکزی بوده است.

مثال عددی فرضی

فرض کنید تورم فعلی ۶٪ است و بانک مرکزی اعلام می‌کند آن را به ۲٪ می‌رساند. انتظار مردم ترکیبی از هدف اعلام‌شده و تورم گذشته است و وزن هدف همان «اعتبار» است. بیکاری پس از رسیدن تورم به ۲٪ برابر است با ۶ به‌اضافه ۰٫۵ ضرب در (انتظار منهای ۲):

• اعتبار کامل: انتظار ۲٪ و بیکاری ۶٪؛ کاهش تورم بدون هزینه اضافی.
• اعتبار نیمه: انتظار ۴٪ و بیکاری ۷٪.
• بدون اعتبار: انتظار ۶٪ و بیکاری ۸٪.

یعنی اعتبار سیاست‌گذار هزینه کاهش تورم را کم می‌کند.

چرخه تجاری واقعی

شاخه‌ای از این مکتب، نظریه چرخه تجاری واقعی، استدلال کرد که بخش مهمی از نوسان‌های اقتصاد از شوک‌های واقعی (مانند تغییر فناوری و بهره‌وری) می‌آید، نه از پول یا تقاضا. منتقدان می‌گویند این نظریه رکودهای عمیق و بیکاری گسترده را به‌خوبی توضیح نمی‌دهد.

نقدهای کلی

• فرض اطلاعات: مردم واقعی به همه اطلاعات دسترسی ندارند و توان پردازش آن‌ها محدود است؛ اقتصاد رفتاری به این نکته پرداخته است.
• انعطاف قیمت‌ها: شواهد زیادی از چسبندگی قیمت و دستمزد وجود دارد.
• یادگیری: حتی اگر انتظارات در بلندمدت عقلایی شود، دوره یادگیری می‌تواند طولانی باشد.
• بحران‌های مالی: منتقدان می‌گویند مدل‌های این سنت در توضیح برخی بحران‌های مالی بزرگ ضعیف بودند.

برای نقد رفتاری، مقاله اقتصاد رفتاری چیست؟ ۴ سوگیری که تصمیم‌های مالی شما را تغییر می‌دهد را ببینید.

جمع‌بندی عملی از چهار ایده

این چهار ایده با هم می‌گویند: انتظارات مردم بخشی از خود اقتصاد است، سیاستی که پیش‌بینی می‌شود اثر کمتری دارد، رابطه‌های آماری گذشته با تغییر سیاست جابه‌جا می‌شوند و اعتبار سیاست‌گذار دارایی مهمی است. خواننده آگاه هنگام خواندن تحلیل اثر یک سیاست می‌پرسد: آیا این سیاست قبلاً پیش‌بینی شده بود؟ مردم آن را باور دارند؟ و قیمت‌ها چقدر انعطاف دارند؟

نکات مهم برای خواندن یک تحلیل مبتنی بر انتظارات

• پیش‌بینی‌شده و غافلگیرکننده را جدا کنید.
• به اعتبار سیاست‌گذار توجه کنید.
• چسبندگی قیمت‌ها را در نظر بگیرید.
• رابطه‌های آماری گذشته را با احتیاط تعمیم دهید.
• این مقاله توصیه سیاستی یا سرمایه‌گذاری نیست.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

برای تمرین عملی، یک فایل اکسل شش‌برگه‌ای آماده کرده‌ایم: فایل اکسل این مقاله. برگه‌های آن راهنما، انتظارات، بی‌اثری سیاست، اعتبار، چک‌لیست و نمودار هستند.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

• در برگه «انتظارات» مسیر تورم و وزن یادگیری را وارد می‌کنید و خطای انتظار تطبیقی و عقلایی را مقایسه می‌کنید.
• در برگه «بی‌اثری سیاست» تورم واقعی و انتظاری را وارد می‌کنید و بیکاری را می‌بینید.
• در برگه «اعتبار» تورم فعلی، هدف و میزان اعتبار را وارد می‌کنید و هزینه کاهش تورم را می‌بینید.

سلول‌های زرد ورودی‌اند. عددهای نمونه فرضی‌اند و داده واقعی نیستند.

اشتباهات رایج مبتدی‌ها

• یکی دانستن انتظار عقلایی با پیش‌بینی کامل.
• فکر کردن اینکه هیچ سیاستی اثر ندارد.
• نادیده گرفتن چسبندگی قیمت‌ها.
• دست‌کم گرفتن نقش اعتبار.
• تعمیم رابطه‌های گذشته به سیاست جدید.
• فراموش کردن محدودیت اطلاعات و توجه مردم.
• قضاوت درباره یک مکتب بدون خواندن نقدهایش.
• اعتماد به عددهای نمونه به‌جای داده معتبر.

سؤالات متداول

انتظارات عقلایی چیست؟

اینکه مردم از همه اطلاعات موجود برای پیش‌بینی استفاده می‌کنند و خطای منظم تکراری ندارند.

انتظارات تطبیقی چه فرقی دارد؟

در انتظارات تطبیقی پیش‌بینی فقط از روی گذشته و با یادگیری تدریجی ساخته می‌شود.

بی‌اثری سیاست یعنی چه؟

اینکه سیاست پیش‌بینی‌شده، با انتظارات عقلایی و قیمت‌های منعطف، اثر واقعی ندارد.

نقد لوکاس چیست؟

اینکه رابطه‌های آماری گذشته با تغییر سیاست تغییر می‌کنند و برای ارزیابی سیاست جدید قابل‌اعتماد نیستند.

چرا اعتبار بانک مرکزی مهم است؟

چون اگر مردم وعده را باور کنند، کاهش تورم با هزینه کمتری برای اشتغال همراه است.

مهم‌ترین نقد این مکتب چیست؟

فرض اطلاعات کامل، نادیده گرفتن چسبندگی قیمت‌ها و ضعف در توضیح بحران‌های بزرگ.

فایل اکسل را چگونه استفاده کنم؟

فقط سلول‌های زرد را تغییر دهید. عددهای نمونه فرضی‌اند و برای کار واقعی باید با داده معتبر جایگزین شوند.

جمع‌بندی

چهار ایده کلیدی انتظارات عقلایی و مکتب کلاسیک جدید عبارت‌اند از: انتظارات عقلایی، بی‌اثری سیاست پیش‌بینی‌شده، نقد لوکاس، و اعتبار همراه با چرخه تجاری واقعی. این مکتب روش اقتصاد کلان را عمیقاً تغییر داد، اما با نقدهای جدی درباره اطلاعات و چسبندگی قیمت‌ها روبه‌روست. مقاله بی‌طرف است و توصیه‌ای ندارد. برای جمع‌بندی کل مجموعه، مقاله مقایسه مکاتب اقتصادی؛ ۹ مکتب در یک نگاه و چک‌لیست خواندن تحلیل‌ها را بخوانید و فایل اکسل را دانلود کنید.

فراموش نکنید فایل اکسل رایگان این مقاله را دانلود کنید.

سلب مسئولیت: این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، خرید یا فروش یا سیاست‌گذاری نیست و تورم یا قیمتی را پیش‌بینی نمی‌کند. مدل‌ها ساده‌شده‌اند و عددها فرضی‌اند. پیش از هر تصمیم مالی با متخصص مجاز مشورت کنید.