الگوی سقف سه‌قلو و کف سه‌قلو: شناسایی، تفاوت با سر و شانه، نقطه ورود و هدف قیمتی + ماشین‌حساب اکسل رایگان

الگوهای برگشتی به معامله‌گران کمک می‌کنند پایان یک روند را زودتر تشخیص دهند. سقف سه‌قلو و کف سه‌قلو از الگوهای کلاسیک برگشتی هستند که در آن‌ها قیمت سه بار به یک سطح می‌رسد و نمی‌تواند آن را بشکند. این الگوها کمتر از سقف و کف دوقلو رایج‌اند، اما وقتی تشکیل شوند، نشانه قوی‌تری از خستگی روند هستند. در این مقاله شناسایی و معامله با این الگوها را توضیح می‌دهیم.

سقف سه‌قلو چیست؟

پس از یک روند صعودی:

1. قیمت به سقف اول می‌رسد و اصلاح می‌کند.
2. دوباره به همان سطح (سقف دوم) می‌رسد و رد می‌شود.
3. برای بار سوم به همان سطح می‌رسد (سقف سوم) و باز هم شکست می‌خورد.
4. کف‌های بین سقف‌ها خط گردن (حمایت) را می‌سازند.
5. شکست خط گردن به سمت پایین الگو را کامل می‌کند.

سه بار شکست در عبور از یک مقاومت نشان می‌دهد خریداران توان ادامه روند را ندارند و عرضه در آن سطح قوی است. برای مفهوم مقاومت، مقاله سطوح حمایت و مقاومت را بخوانید.

کف سه‌قلو چیست؟

آینه سقف سه‌قلو، پس از روند نزولی: سه کف هم‌سطح، خط گردن روی سقف‌های میانی و شکست خط گردن به سمت بالا. سه بار دفاع از یک حمایت نشان می‌دهد فروشندگان خسته شده‌اند.

نقش حجم

تصویر 1: الگوی فرضی حجم در سقف سه‌قلو (نسبت به میانگین)

در کف سه‌قلو، حجم معمولاً در کف‌های متوالی کاهش و در شکست خط گردن به سمت بالا افزایش می‌یابد.

تفاوت با الگوهای مشابه

تصویر 2: مقایسه الگوهای برگشتی رایج

تفاوت اصلی سقف سه‌قلو با سر و شانه، ارتفاع قله میانی است: در سر و شانه، قله میانی (سر) به‌وضوح بلندتر است، اما در سقف سه‌قلو سه قله تقریباً هم‌سطح‌اند. منطق معامله هر دو مشابه است. برای سایر الگوها، مقاله الگوهای کلاسیک را ببینید.

معیارهای اعتبار

• روند قبلی واضح: سقف سه‌قلو پس از روند صعودی و کف سه‌قلو پس از روند نزولی.
• هم‌سطح بودن تقریبی: اختلاف قله‌ها معمولاً کمتر از ۲ تا ۳ درصد.
• فاصله زمانی معقول بین قله‌ها: نه خیلی نزدیک (نویز) و نه خیلی دور.
• شکست خط گردن با بسته شدن کندل: تا خط گردن نشکسته، الگو کامل نیست و ممکن است فقط یک رنج باشد.
• حجم تأییدکننده.

نقطه ورود، حد ضرر و هدف

• ورود: بسته شدن کندل آن سوی خط گردن یا پولبک به خط گردن شکسته‌شده.
• حد ضرر: برای سقف سه‌قلو بالای آخرین سقف یا بالای کف میانی آخر (محافظه‌کارانه‌تر)؛ برای کف سه‌قلو، زیر آخرین کف.
• هدف قیمتی: ارتفاع الگو (فاصله میانگین قله‌ها تا خط گردن) از نقطه شکست.

مثال عددی (کف سه‌قلو)

سهمی در روند نزولی سه بار به ۸٬۰۰۰ تومان (۸٬۰۰۰، ۷٬۹۵۰ و ۸٬۰۵۰) می‌رسد و برمی‌گردد. سقف‌های میانی ۹٬۰۰۰ و ۸٬۹۵۰ هستند و خط گردن حدود ۹٬۰۰۰ است.

• ارتفاع الگو: ۹٬۰۰۰ − ۸٬۰۰۰ = ۱٬۰۰۰
• ورود: ۹٬۰۵۰ پس از شکست خط گردن.
• حد ضرر: زیر کف سوم، ۷٬۹۵۰ (یا محافظه‌کارانه‌تر ۸٬۴۵۰ زیر آخرین کف کوتاه‌مدت).
• هدف: ۹٬۰۰۰ + ۱٬۰۰۰ = ۱۰٬۰۰۰.

با حد ضرر ۸٬۴۵۰، نسبت ریوارد به ریسک حدود ۱٫۶ و با حد ضرر ۷٬۹۵۰ حدود ۰٫۹ است. این مثال نشان می‌دهد در برخی الگوها، نسبت ریوارد به ریسک کافی نیست و باید یا منتظر پولبک ماند یا معامله را رها کرد. مقاله نسبت ریسک به ریوارد را بخوانید.

اشتباهات رایج

• معامله پیش از شکست خط گردن به این گمان که «سقف سوم قطعی است».
• برچسب زدن هر رنج سه‌موجی به‌عنوان الگو.
• نادیده گرفتن روند تایم‌فریم بالاتر.
• حد ضرر نامناسب که نسبت ریوارد به ریسک را خراب می‌کند.
• در بورس ایران: تأثیر دامنه نوسان و صف‌ها بر شکل قله‌ها و کف‌ها را نادیده گرفتن.

مثال عددی: سقف سه‌قلو در طلا

فرض کنید انس طلا طی دو ماه سه بار به محدوده ۲٬۵۰۰ دلار رسیده و هر بار برگشته است:

• سقف اول: ۲٬۵۰۲ دلار؛ سپس افت تا ۲٬۴۲۰
• سقف دوم: ۲٬۴۹۸ دلار؛ سپس افت تا ۲٬۴۲۵
• سقف سوم: ۲٬۵۰۵ دلار با حجم کمتر از دو سقف قبلی

خط گردن الگو، کف‌های میانی در محدوده ۲٬۴۲۰ تا ۲٬۴۲۵ است. ارتفاع الگو حدود ۸۰ دلار است (۲٬۵۰۰ منهای ۲٬۴۲۰).

• ورود فروش: بسته شدن کندل روزانه زیر ۲٬۴۲۰، مثلاً در ۲٬۴۱۵ دلار
• حد ضرر: بالای میانه الگو یا بالای آخرین سقف کوچک پس از شکست؛ مثلاً ۲٬۴۶۵ دلار (۵۰ دلار ریسک)
• هدف: ۲٬۴۲۰ − ۸۰ = ۲٬۳۴۰ دلار (حدود ۷۵ دلار بازده)
• نسبت ریسک به بازده: حدود ۱ به ۱٫۵

اگر بعد از شکست، قیمت به خط گردن ۲٬۴۲۰ برگردد و نتواند بالای آن بسته شود (پولبک ناموفق)، فرصت ورود دوم با حد ضرر نزدیک‌تر ایجاد می‌شود و نسبت ریسک به بازده بهتر می‌شود.

چرا الگوی سه‌قلو کمیاب‌تر از دوقلوست؟

در بیشتر موارد، پس از دو برخورد به یک مقاومت، یکی از دو اتفاق رخ می‌دهد: یا فروشندگان غالب می‌شوند و الگوی سقف دوقلو کامل می‌شود، یا خریداران مقاومت را می‌شکنند. برخورد سوم یعنی بازار برای مدت طولانی‌تری در تعادل بوده است. این تعادل طولانی‌تر دو پیامد دارد: سفارش‌های بیشتری در دو طرف سطح جمع می‌شود و شکست نهایی، چه به بالا و چه به پایین، معمولاً حرکت قوی‌تری ایجاد می‌کند. به همین دلیل منتظر ماندن برای شکست خط گردن مهم است و پیش‌بینی زودهنگام برگشت در سقف سوم، ریسک بالایی دارد. بخش مهمی از سقف‌های سه‌قلوی ظاهری در نهایت به سمت بالا شکسته می‌شوند.

الگوی سه‌قلو و سایر ابزارها

تأیید الگو با ابزارهای دیگر، احتمال موفقیت را افزایش می‌دهد:

• واگرایی منفی RSI: اگر قیمت در سقف سوم هم‌سطح یا کمی بالاتر از سقف‌های قبلی باشد اما RSI سقف پایین‌تری بسازد، فشار خرید در حال کاهش است.
• حجم نزولی: کاهش حجم در هر سقف، نشانه خستگی خریداران است.
• روند تایم‌فریم بالاتر: سقف سه‌قلو در تایم‌فریم روزانه، وقتی روند هفتگی هم در حال ضعیف شدن است، معتبرتر است.
• رویدادهای بنیادی: در طلا، شکست خط گردن هم‌زمان با تقویت شاخص دلار یا افزایش بازده اوراق خزانه، اعتبار بیشتری دارد.

مثال در بورس تهران

فرض کنید سهمی در شش ماه گذشته سه بار به محدوده ۸٬۰۰۰ تومان رسیده و هر بار تا حدود ۷٬۰۰۰ تومان اصلاح کرده است. در برخورد سوم، ورود پول حقیقی ضعیف بوده و حجم معاملات نسبت به دو برخورد قبلی کمتر است. شکست قاطع ۷٬۰۰۰ تومان با حجم بالا، الگو را تکمیل می‌کند و هدف تقریبی ۶٬۰۰۰ تومان خواهد بود (۸٬۰۰۰ منهای ۷٬۰۰۰ برابر ۱٬۰۰۰ تومان ارتفاع الگو، از نقطه شکست). در بورس تهران، دامنه نوسان باعث می‌شود رسیدن به این هدف چند روز طول بکشد و احتمال صف فروش هم وجود دارد. سهامداری که سهم را دارد، می‌تواند شکست خط گردن را به‌عنوان سیگنال خروج یا کاهش وزن در نظر بگیرد.

الگوی کف سه‌قلو و سرمایه‌گذار بلندمدت

کف سه‌قلو در نمودار هفتگی، برای سرمایه‌گذاران بلندمدت هم نشانه مفیدی است. سه بار دفاع از یک سطح در طول چند ماه، نشان می‌دهد خریداران آن قیمت را ارزان می‌دانند. اگر تحلیل بنیادی هم ارزندگی سهم را تأیید کند، شکست سقف‌های میانی می‌تواند نقطه شروع یک روند صعودی میان‌مدت باشد.

دانلود فایل اکسل کاربردی این مقاله

فایل اکسل این مقاله سه برگه دارد: «راهنما»، «ماشین‌حساب» که با وارد کردن سه سقف (یا سه کف) و دو کف میانی، هم‌سطح بودن قله‌ها، خط گردن، ارتفاع الگو، هدف قیمتی، حد ضرر و نسبت ریوارد به ریسک را محاسبه می‌کند، و «چک‌لیست» اعتبار الگو.

دانلود فایل اکسل این مقاله (رایگان)

فقط سلول‌های زرد را تغییر دهید؛ نتیجه در سلول‌های آبی خودکار حساب می‌شود. اعداد پیش‌فرض فرضی‌اند و باید با داده‌های واقعی خودتان جایگزین شوند.

جمع‌بندی

سقف سه‌قلو و کف سه‌قلو الگوهای برگشتی هستند که در آن‌ها قیمت سه بار از یک سطح برمی‌گردد. الگو با شکست خط گردن کامل می‌شود و هدف آن معادل ارتفاع الگوست. کاهش حجم در قله‌های متوالی و افزایش آن در شکست، الگو را تأیید می‌کند. همیشه نسبت ریوارد به ریسک را پیش از ورود بسنجید.

سؤالات متداول

فاصله زمانی بین سه سقف چقدر باید باشد؟

قاعده ثابتی ندارد، اما سقف‌ها باید به‌خوبی از هم جدا باشند؛ معمولاً چند هفته در تایم‌فریم روزانه. سقف‌هایی که در چند کندل پشت سر هم تشکیل شوند، الگوی سه‌قلو محسوب نمی‌شوند.

آیا سقف‌ها باید دقیقاً هم‌سطح باشند؟

خیر؛ اختلاف کم، معمولاً کمتر از ۲ تا ۳ درصد در سهام یا معادل آن در سایر بازارها، قابل قبول است. مهم این است که یک ناحیه مقاومت مشترک ساخته شود.

سقف سه‌قلو بهتر است یا سقف دوقلو؟

سقف سه‌قلو کمتر رایج است اما به دلیل سه بار شکست در عبور از مقاومت، معمولاً نشانه قوی‌تری از ضعف روند است.

اگر قیمت بعد از سقف سوم مقاومت را بشکند؟

الگو باطل شده است؛ شکست مقاومت پس از سه بار برخورد حتی می‌تواند سیگنال صعودی قوی باشد.

الگوی سه‌قلو در کدام تایم‌فریم معتبرتر است؟

در تایم‌فریم‌های روزانه و هفتگی معتبرتر از تایم‌فریم‌های دقیقه‌ای است.

این مقاله صرفاً آموزشی است و توصیه خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری نیست. پیش از هر تصمیم مالی، شرایط و ریسک‌پذیری خود را بسنجید.